Historia

Cmentarz założony został prawdopodobnie na pocz. XVIII w., chociaż pierwsze wzmianki o Żydach w Lubaczowie pochodzą już z XIII w. Wiadomo, iż w 1 poł. XVII w. tylko trzy domy należały do Żydów, ale posiadali oni już własny dom modlitwy, do którego uczęszczali także Żydzi z Oleszyc. Pod koniec XIX w. Żydzi stanowili już 34% ogółu mieszkańców. W 1930 r. cmentarz został ogrodzony murem betonowym z bramą zadaszoną od wewnętrznej strony i furtką w pn.-zach. narożniku. Prace te zostały sfinansowane przez pochodzącego z Lubaczowa Josefa Hirsza Reinfelda zamieszkałego w Stanach Zjednoczonych. W okresie II wojny światowej dokonywano na terenie cmentarza masowych egzekucji. Część ofiar pochowano w miejscu kaźni, większość wywieziono pod Dachnów do mogił zbiorowych. W latach 50. XX w. urządzono w pd. części cmentarza strzelnicę. W latach 80. XX w. władze miasta przekazały część terenu cmentarza na potrzeby cmentarza komunalnego, który był założony w 1. poł. XIX w. i rozciągał się na wsch. od kirkutu. Rozebrano wówczas oryginalny mur od wsch. i pd., wytyczono alejkę prowadzącą do nowo wybudowanego domu pogrzebowego a cmentarz żydowski odgrodzono metalową siatką. W 1989 r. wykonano z inicjatywy rodziny rabina Arthura Hertzberga z Nowego Jorku prace renowacyjne przy murze i bramie. Prace przy oczyszczaniu cmentarza z licznych samosiewów były kontynuowane w kolejnych latach.

Opis

Cmentarz położony jest na pd.-wsch. od Rynku, przy ul. Kościuszki, na niewielkim stoku opadającym ku południowi, w bezpośrednim sąsiedztwie szkoły oraz cmentarza komunalnego. Od zach. i pn. strony ogrodzony jest murem betonowym z metalową bramą i furtką od ul. Kościuszki. W bezpośrednim jej sąsiedztwie umieszczono trzy tablice upamiętniające fundatora ogrodzenia Josefa Hirsza Reinfelda. Brama od wewnętrznej strony zabezpieczona jest wysuniętym mocno zadaszeniem wspartym na betonowych filarach. Od wsch. i pd. cmentarz odgrodzony jest metalową siatką. Macewy skumulowane są w części zach. Najstarsza upamiętnia Itę córkę Jakowa zmarłą w 1728 r. Na cmentarzu zachowało się ponad 2000 macew, które odzwierciedlają stylistyczne tendencje kształtowania nagrobków od XVIII w. do II wojny światowej.

Zabytek dostępny.

Oprac. dr Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 11.02.2019 r.