Willa Zygmunta Richtera - Zabytek.pl
Adres
Łódź, prof. Bohdana Stefanowskiego 19
Lokalizacja
woj. łódzkie,
pow. Łódź,
gm. Łódź
Historia
Dom rodzinny najstarszego z braci Richterów z 1888 roku łączy cechy wygodnej, kameralnej willi i pałacu potentata. Parcelę oznaczoną numerem 852a, Zygmunt Richter (1849-1921) otrzymał od rodziców, Józefa Richtera i Julianny z Sieberów. Richterowie to łódzki ród fabrykancki pochodzenia czeskiego, obecny w mieście od początków osady przemysłowej. W 1879 roku z pomocą ojca uruchomił własną przędzalnię wełny i wykańczalnię (przy ul. Radwańskiej) oraz skład (przy ul. Cegielnianej). Na przełomie XIX i XX wieku Zygmunt wzniósł willę „w ogrodzie” dla siebie i rodziny (projekt architektoniczny nie zachował się). Obiekt wszedł w dwudziestolecie międzywojenne jako skończona rezydencja rodzinno-fabrykancka. Po śmierci Zygmunta Richtera nieruchomość pozostała w rękach wdowy, Emmy Matyldy z Kleistów i dzieci. Fabrykę przejął syn Alfred. W 1927 roku rodzina sprzedała fabrykę i willę Włókienniczej Spółce Akcyjnej N. Eitingon i S-ka. Nahum (Naum) Eitingon (1877-1959) należał do żydowskiej elity finansowej Łodzi. Fabryka produkowała rękawiczki, pończochy oraz trykotaże. Eitingonowie posiadali również dom handlowy w Łodzi. W połowie lat trzydziestych XX wieku fabryka Eitingon była jednym z największych zakładów przemysłowych w Polsce. W 1939 roku Nahum Eitingon zdołał wyjechać do Brazylii.
Podczas okupacji willą zarządzali Niemcy; mieściły się tu biura. Po 1945 roku budynek przeszedł na własność państwa, a stan prawny formalnie uregulowano w 1961 roku. Karta ewidencyjna podaje, że willę użytkowały najpierw Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. S. Dubois, a od 1959 roku ZHP. Nowsze źródła wspominają także o jej epizodycznych funkcjach przedszkolnych, urzędowych i edukacyjnych. Obiekt „zagrał” w serialu „Kariera Nikodema Dyzmy” (reż. Jan Rybkowski, Marek Nowicki, 1980). Tu rozegrano scenę rautu wydawanego przez Prezesa Rady Ministrów, a Nikodem Dyzma starł się z ministrem Terkowskim. Od 2014 roku właścicielem budynku jest Izba Adwokacka w Łodzi (siedziba Okręgowej Rady Adwokackiej).
Po wojnie budynek nie utracił nic z reprezentacyjnego charakteru, choć był dostosowywany do nowych funkcji. Karta ewidencyjna z 1990 roku wymienia długi ciąg prac z lat 1960-1989 m.in. przebudowę pomieszczenia pod tarasem na garaż, montaż instalacji odgromowej, nową instalację elektryczną, szklenie okien, naprawy schodów, prace dekarsko-blacharskie, przebudowę sanitariatów, remont tarasów, wymianę tynków i roboty hydrauliczne. W XXI wieku prace weszły na poziom bardziej świadomej konserwacji: w 2021 roku prowadzono konserwację ścian, sztukaterii i sufitu holu głównego, w 2023 roku kolejny etap remontu ogrodzenia od ul. Stefanowskiego, w 2024 roku remont bramy i furtki z murowanymi słupami, a do 2025 roku – według miejskiego podsumowania programu – odnowiono elewację i ogrodzenie zespołu willowego.
-
Willa Zygmunta Richtera, fot. Tomek Grabarczyk, CC BY 3.0/Wikimedia.org -
Willa Zygmunta Richtera, fot. Wyzyk, CC BY-SA 3.0 PL/Wikimedia.org
-
Willa Zygmunta Richtera, fot. Wyzyk, CC BY-SA 3.0 PL/Wikimedia.org
-
Willa Zygmunta Richtera, fot. Wyzyk, CC BY-SA 3.0 PL/Wikimedia.org
-
Willa Zygmunta Richtera, fot. Wyzyk, CC BY-SA 3.0 PL/Wikimedia.org
-
Willa Zygmunta Richtera, fot. Wyzyk, CC BY-SA 3.0 PL/Wikimedia.org
Opis
Willa jest budynkiem murowanym z cegły, tynkowanym, posadowionym na wysokim cokole, podpiwniczonym, z jednym piętrem i poddaszem. Budynek został zaprojektowany przez nieznanego architekta na planie nieregularnego prostokąta. Rzut zasadniczy ma formę prostokąta, ale bryłę urozmaicają ryzality, narożny taras o częściowo kolistym obrysie, pergola oraz zróżnicowane uskoki mas. Od północy znajduje się główne wejście ze schodami o półkolistym obrysie, od zachodu osobne wejście prowadzi do klatki schodowej. Dachy są zróżnicowane, z ryzalitem zwieńczonym trójkątnym szczytem. Frontowa fasada willi jest skierowana na wschód. Posiada prostokątny taras na parterze i szeroki, murowany balkon na pierwszym piętrze. Nad nim duża prostokątna płyta kartuszowa z datą „1888".
Najcenniejszą cechą domu pozostaje układ wnętrz. Karta ewidencyjna opisuje trójtraktowy rozkład z prostokątnym, dwukondygnacyjnym holem-galerią w centrum. Zachowały się marmurowe schody w przedsionku, drewniane schody w holu, boazerie, sztukaterie sufitowe, marmurowy kominek, witraż, oryginalna stolarka drzwiowa i część krat żelaznych. Współczesne opisy dodają, że w okresie międzywojennym niektóre partie klatki schodowej wzbogacono o elementy art déco. Kwestia stylu wymaga pewnej ostrożności. Karta ewidencyjna z 1990 roku używa określenia „modernizm”, ale sam opis elewacji – boniowanie, gzymsy, opaski okienne, ryzalit ze szczytem, tarasy i pergola – każą ten modernizm traktować z dystansem. Nowsze opracowania widzą w budynku raczej nawiązania do włoskiego renesansu, a więc późny historyzm o neorenesansowym rdzeniu, uproszczony i zmodernizowany.
Oprac. Roman Marcinek, NID, 03.2026 r.
Rodzaj: willa
Materiał budowy:
ceglane
Styl obiektu: inny
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_10_BK.208326, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_10_BK.163528
Zobacz także w najbliższej okolicy
10 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu zespół fabryki Zygmunta Richtera
ŁódźAleje Politechniki 2zespół fabryki Zygmunta Richtera
10Pokaż wszystkie