Historia

Pierwsza wzmianka o kościele w Lęborku oraz o jego proboszczu Macieju (dominus Mathias plebanus in Lewinburg) pochodzi z 1338 roku i znajduje się w dokumencie poprzedzającym akt lokacyjny miasta. W 1492 roku poświadczono wezwanie kościoła, utrzymane do dziś. Istnieje przypuszczenie, że pierwszy lęborski kościół był niewielką budowlą drewnianą lub murowaną. Zachowana do naszych czasów świątynia powstała najprawdopodobniej dopiero w pierwszej połowie XV wieku. Już od lat 40. XVI wieku kościół był wykorzystywany symultanicznie przez katolików i zwolenników reformacji. Od około 1550 do 1639 roku pozostawał w rękach protestantów, a po ponownej konsekracji w 1640 roku na stałe powrócił do katolików. W okresie potopu szwedzkiego obiekt znacznie ucierpiał – dachy i sklepienia uległy zniszczeniu. W 1682 roku kościół doznał kolejnych uszkodzeń, a w 1702 roku w kulcie pozostawało jedynie wyremontowane prezbiterium. Odbudowę świątyni podjęto około 1754 roku, jednak już w 1818 roku huragan zniszczył wieżę, dachy i okna, co wymusiło podjęcie kolejnych działań. W latach 1907-1910 przeprowadzono gruntowne remonty i restauracje w stylu neogotyckim pod kierunkiem proboszcza Paula Broschkiego. Wzniesiono nowy dach wieży, wykonano nowy szczyt i półszczyty korpusu oraz nowy półszczyt zakrystii, znacznie przelicowano ściany, dobudowano kruchtę południową i aneks przywieżowy, a we wnętrzu – w nawach, prezbiterium i kruchcie podwieżowej – wykonano nowe sklepienia. W 1945 roku bryła kościoła nie poniosła większych strat, a po wojnie parafię objęli ojcowie franciszkanie.

Opis

Kościół jest orientowany, położony w północnej części miasta lokacyjnego przy murze obronnym. Od południa i wschodu otacza go ceglane ogrodzenie z bramami i furtkami. Świątynia gotycka z elementami neogotyckimi ma formę trójnawowej, czteroprzęsłowej hali z wydzielonym prostokątnym, trójprzęsłowym prezbiterium oraz kwadratową wieżą od strony zachodniej. Od północy, przy prezbiterium, znajduje się dwuprzęsłowa zakrystia, od południa, przy korpusie – niewielka kruchta, a od północy, przy wieży – niewielki aneks. Bryła kościoła jest wyraźnie trójczłonowa i opięta przyporami. Od zachodu wznosi się pięciokondygnacyjna wieża nakryta dwuspadowym dachem, ograniczonym od południa i północy schodkowymi szczytami. Korpus nakrywa wysoki dach dwuspadowy, natomiast nad znacznie niższym prezbiterium znajdują się dach dwuspadowy oraz wysoki szczyt schodkowo-sterczynowy. Kościół ceglany o wątku polskim, z nieregularnymi partiami pochodzącymi z początku XX wieku. W prezbiterium, nawach i kruchcie podwieżowej występują sklepienia gwiaździste, a w zakrystii – sklepienie kryształowe. Więźba dachowa drewniana, dachy pokrywa ceramiczna dachówka holenderka. Elewacje są ceglane, z partiami tynkowanymi. W elewacjach wzdłużnych korpusu, ponad wysokimi ostrołukowymi oknami i tynkowaną opaską, przebiega rząd niewielkich blend – ostrołukowych i obniżonych, a od południowego wschodu trójłucznych. Szczytowa ściana prezbiterium jest trójosiowa, z artykulacją blendową i rzędem małych, kolistych blend. Sześcioosiowy szczyt schodkowy z lizenami przechodzącymi w sterczyny dzielony jest tynkowanymi opaskami. Elewacje wieży, ponad koroną murów, zdobią pary wysokich, ostrołukowych blend oraz czteroosiowe szczyty schodkowe z lizenami przechodzącymi w sterczyny i z maswerkowymi blendami. W przyziemiu, od zachodu, znajduje się wysoki, ostrołukowy i rozglifiony portal. We wnętrzu, na cokołach, wznoszą się ośmioboczne filary międzynawowe z opaską u nasady łuków oraz profilowane obustronnie arkady międzynawowe i arkada łuku tęczowego. Wyposażenie kościoła jest barokowe, pochodzące z XVIII wieku, i obejmuje ołtarz główny, cztery ołtarze boczne oraz ambonę. Na szczególną uwagę zasługują również dwie renesansowe płyty nagrobne i neogotycki prospekt organowy.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 13.05.2025 r.

Zabytek dostępny. Zwiedzanie wnętrza możliwe przed i po nabożeństwach. Więcej informacji na stronie parafii