Historia

Parochia w Kulnie istniała już przed 1515 r. i zapewne była także w miejscowości cerkiew. Obecna świątynia wybudowana została w latach 1869-1872 r. prawdopodobnie wg projektu Aleksandra Puringa, chełmskiego architekta diecezjalnego. Brak jest informacji o wcześniejszych świątyniach. W 1875 r. dekretem biskupa grekokatolickiego Popiela z siedzibą w Chełmie Lubelskim wszystkie parafie unickie dostały polecenie przejścia na prawosławie. Od tego czasu była to cerkiew prawosławna. Po II wojnie światowej wysiedlona ludność wywiozła większość wyposażenia świątyni. W 1956 r. zrujnowana cerkiew (m.in. zniszczony dach, zawalony strop) została odzyskana przez parafię prawosławną w Tarnogrodzie. Od 1972 r. na mocy porozumienia użytkowana jest także przez kościół rzymskokatolicki. Cerkiew remontowana w 1997 r.

Opis

Cerkiew zlokalizowana w północ części wsi, na prawym brzegu rzeki Złota. Na południe od prezbiterium nagrobek miejscowego parocha ks. Antoniego Kurkewycza (zm. 1899 r.). Świątynia otoczona współczesnym ogrodzeniem. Cerkiew wybudowana w stylu bizantyjsko-rosyjskim na podstawie obowiązującego wówczas wzornika. Budowla orientowana, na planie krzyża. W centrum kwadratowa nawa, flankowana bocznymi aneksami. Od wschodu prostokątne prezbiterium, od zach. wąski babiniec poprzedzony ośmioboczną wieżą. Pierwotnie wejścia do cerkwi poprzez wieżę i boczne aneksy (południowe zamurowane). Bryła świątyni złożona z addycyjnych prostopadłościanów - centralnej nawy do której dostawione po bokach pozostałe elementy, przekrytych niskimi dachami, z dostawioną niewysoką, trójkondygnacyjną wieżą. Nad nawą dach namiotowy zwieńczony cebulastą sygnaturką. Nad prezbiterium i aneksami założono dachy trójspadowe, natomiast nad babińcem dwuspadowy. Wieża nakryta wielobocznym hełmem, którego szczyt przechodzi w cebulastą pseudolatarnię. Cerkiew jest budowlą murowaną z cegły, której dachy pokryte są blachą. Nawa przekryta została kopułą namiotową, nad pozostałymi pomieszczeniami stropy płaskie. Elewacje cerkwi zdobią arkadkowe fryzy, bonia na narożach korpusu nawy. Główny akcent projektant położył na wieżę - wejście poprzedził portalem wspartym na kolumnach, kondygnacje wydzielił gzymsami, kokosznikowo podciął wieńczący ją hełm. Babiniec i aneksy boczne otwarte na nawę półkolistymi arkadami, natomiast z nawy do prezbiterium arkada zakończona łukiem eliptycznym. Wszystkie arkady są w profilowanych obramieniach zwieńczonych krzyżami. W górnej części wschodniej ściany nawy malowidło ścienne. Częściowo zachowało się wyposażenie cerkwi w postaci m.in.: prestoł (XVIII w., 2 poł. XIX w.), carskie wrota (XVIII/XIX w.), ikon.

Obiekt dostępny dla zwiedzających, możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Bartosz Podubny, OT NID w Rzeszowie, 24.09.2014 r.