Cerkiew unicka pw. św. Demetriusza Męczennika, ob. kościół filialny rzymsko-katolicki pw. św. Jerzego, Krzyczew
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Cerkiew unicka pw. św. Demetriusza Męczennika, ob. kościół filialny rzymsko-katolicki pw. św. Jerzego

Krzyczew

photo

Cenny przykład, nielicznie już zachowanej, drewnianej architektury sakralnej o genezie XVII-wiecznej, charakterystycznej dla terenów północnej Lubelszczyzny.

Historia

Cerkiew w obecnej formie powstała w 1810 r., przy wykorzystaniu elementów poprzedniej cerkwi unickiej, wzniesionej w 1683 r. z fundacji Józefa Hornowskiego właściciela dóbr pratulińskich. Opis cerkwi z 1811 r. informuje, że jej plan tworzyła analogiczna do poprzedniej świątyni prostokątna nawa i węższe od niej, prezbiterium z dobudowaną zakrystią. W 1875 r. po przejęciu cerkwi przez wyznawców prawosławia, nastąpiły znaczne zmiany w bryle i wystroju wnętrza. Przed frontem nawy dobudowano babiniec z wieżą dzwonnicy. We wnętrzu zdarto płócienne obicie ścian, obito je szalunkiem i pomalowano na kolor ciemnoszary. Wymieniono też podłogi i deski stropowe, przyozdabiając je figuralnymi malowidłami. Po odzyskaniu świątyni w 1919 r. przez katolików, cerkiew przemianowano na kościół filialny: najpierw parafii Malowa Góra, następnie parafii Neple. Od 1925 r. obiekt traktowano jako kaplicę publiczną, która - coraz mniej użytkowana i nie konserwowana - zaczęła popadać w ruinę. Interwencyjne prace remontowe podjęto na pocz. lat 70. minionego wieku, w trakcie których udało się wymienić więźbę dachową oraz naprawić dachy nawy i prezbiterium; nie zdołano jednak uratować chylącej się wieży. Gruntowny remont zabytku przeprowadzono dopiero w latach 1998-2000. Wymieniono wtedy podmurówkę, podwaliny i więźbę dachową, uzupełniono i zabezpieczono bale zrębu, dach pokryto blachą miedzianą, dostawiono ganek frontowy. Kontynuując prace w latach 2006-2007 odnowiono wnętrze świątyni: oszalowano nawę i prezbiterium, wzmocniono konstrukcję sklepienia, odnowiono malowidła na stropie, a także obraz w ołtarzu głównym, przedstawiający patrona - św. Jerzego.

Opis

Dawna cerkiew unicka (ob. kościół) zlokalizowana na skraju wsi tuż nad stromym brzegiem granicznej rzeki Bug. Zbudowana z drewna przy zastosowaniu konstrukcji zrębowej, wzmocnionej dwiema parami lisic, obustronnie szalowana, posadowiona na podmurówce z cegły i kamienia polnego. Układ cerkwi trójdzielny, nie orientowany, złożony z prostokątnie zamkniętego prezbiterium skierowanego na północ, prostokątnej nawy oraz kruchty. Do prezbiterium od zachodu dobudowana zakrystia, do nawy zaś od południa dostawiony ganek z trójkątnym szczytem, osłaniający wejście główne. Dachy o zróżnicowanej wysokości, kryte blachą; nad nawą i prezbiterium trójpołaciowe. Na kalenicy nawy przy pd. szczycie ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę z cebulastą kopułką zwieńczoną krzyżem na kuli ziemskiej. Wnętrze oświetlają okna w ścianach bocznych w prostokątnych obramieniach. Wewnątrz prezbiterium i nawa przykryte wspólnym stropem. Na stropie nawy polichromia z ok. 1910 r. przedstawiająca wizerunki Boga Ojca, NP Marii Pokrowy z dwoma aniołami i inne symbole religijne. Chór muzyczny umieszczony nad kruchtą i otwarty na nawę. Belka tęczowa z krucyfiksem. Ołtarz główny z lat 20. XX w. z obrazem św. Jerzego walczącego ze smokiem, zapewne z 1775 r.; tabernakulum barokowe, zapewne z 2. poł. XVIII w. Ołtarze boczne z 2. poł. XIX w., z obrazami pocerkiewnymi: św. Ignacy Boganosiec i św. Jerzy. Świątynia ogrodzona drewnianym parkanem i otoczona starodrzewem. Na cmentarzu kościelnym murowany nagrobek Marianny z Kobylińskich Dramińskiej Bogusławskiej (zm. 1832), w formie kapliczki, z marmurową tablicą inskrypcyjną, ponadto kamień upamiętniający Tadeusza Kościuszkę. Stara aleja, biegnąc spod cerkwi w kierunku południowym wiąże ją z pobliskim zabytkowym zespołem dworsko-parkowym.

Zabytek dostępny; możliwość zwiedzania wnętrza przed lub po nabożeństwach lub po uzgodnieniu z proboszczem.

Oprac. Jan Niedźwiedź, OT NID w Lublinie, 14.10.2014 r.

 

Bibliografia

 

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie, z. 2: Powiat Biała Podlaska, red. i oprac. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Warszawa 2006, s. 147-148.
  • Maraśkiewicz J., Semeniuk A. Drewniane budownictwo sakralne, powiat Biała Podlaska, Lublin 2001, s. 69.
  • Maraśkiewicz J., Baszkow A., Drewniana architektura Północnej części Euroregionu Bug, Biała Podlaska, 2006, s. 57 i in.
  • Maraśkiewicz J. - Kościół filialny pw. św. Jerzego w Krzyczewie, „Wiadomości konserwatorskie województwa lubelskiego” 2005, t. 7, s. 237-246.
  • http://www.kosciolydrewniane.pl/pages/drewniane/krzycze.html

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: 1683
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Krzyczew
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. bialski, gmina Terespol
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy