Historia

Autorem projektu był architekt Józef Gałęzowski (1877–1963), który projekt dworku stworzył dla swojego przyjaciela – chirurga, prof. Maksymiliana Rutkowskiego (1867–1947). Właściciel willi zamieszkał w niej początkowo sam, a od 1934 roku wraz ze swoją małżonką, lekarką położną – Adą z Sarnów Markową (1883–1963). Po II wojnie światowej właściciele najpierw wydzierżawili, a później sprzedali cały zespół dworski Polskiej Akademii Nauk. Obecnie w willi mieści się Zakład Fitochemii PAN.

Opis

Willa Rutkowskich w Bronowicach Wielkich znajduje się przy ul. Eliasza Radzikowskiego 176 i stanowi część zespołu dworskiego, w skład którego wchodzą również rządcówka, stacja transformatorowa oraz obszerny ogród. Sama willa (określana również dworkiem) stanowi budynek murowany, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, z czterospadowym dachem i portykiem zwieńczonym trójkątnym tympanonem. Portyk poprzedzony został schodami, a na filarach ganku wsparto balkon. W bocznych częściach dachu willi umieszczono lukarny. Po prawej stronie budynku znajduje się ogród zimowy, zaprojektowany w formie sześciobocznego, niewielkiego budynku, nakrytego daszkiem namiotowym i połączonym z willą łącznikiem. Wnętrze budynku zaprojektowano tak, aby w centrum domu znajdował się hall główny. Pozostała przestrzeń willi podzielona została na dwie części – służebną oraz reprezentacyjną. Część służebna mieściła kuchnię, jadalnię, kredens, schowek oraz pokój dla służby. Natomiast część reprezentacyjna – salon, gabinet gospodarza, pokój dla gości oraz ogród zimowy. Górna część kondygnacji przeznaczona była na sypialnie państwa. Wokół dworku zaprojektowano obszerny ogród, a bezpośrednio przed nim owalny podjazd. W lewym skrzydle parceli znajduje się aleja lipowa oddzielająca ogród różany od warzywnego. W najbliższym otoczeniu dworku zachował się również budynek stróżówki, a na tyłach ogrodu (na rogu ulic Radzikowskiego i Smętnej) międzywojenna stacja transformatorowa.

Oprac. Sylwia Janiarczyk, OT NID w Krakowie, 19.02.2024 r. 

Bibliografia

• 1954–2004. 50 lat Instytutu Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, red. Barbara Przewłocka, Kraków 2004, s. 12-14
• Małopolskie dni dziedzictwa kulturowego, Dworek Rutkowskich w Krakowie-Bronowicach, dnidziedzictwa.pl/dworek-rutkowskich-w-krakowie-bronowicach, [dostęp: 19.02.2024]
• Decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 24.09.1990 r. o wpisie do rejestru zabytków pod nr A-860 Willi Rutkowskich (OZ-IV/67/90)