Kamienica Louisów, Kraków
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kamienica Louisów

Kraków

photo

Zabytkowa kamienica przy wylocie ul. Grodzkiej powstała z połączenia dwóch wcześniejszych obiektów - domu Pod Złotą Głową oraz domu Pod Opatrznością. Na początku wieku XXI przebudowana, mimo licznych protestów, na snobistyczny dom handlowy „Pasaż 13”.

Historia

Obiekt murowany pojawił się w tym miejscu po roku 1300, a do końca stulecia był rozbudowywany. W XV w. zyskał piętro, a w XVII stuleciu nową stylistykę. Oficyny pochodzą z XV w., ale były wielokrotnie przebudowywane (1 połowa XVI w., 1 połowa XVII w.). Kamienica Pod Złotą Głową należała od XVI w. do rodzin krakowskich aptekarzy - Szasterów i Pipanów. W 1801 dom i aptekę spadkobiercy sprzedali Janowi Kantemu Bartlowi. Trzecie piętro pojawiło się w latach 1819-1820. Na oficynie dopiero w 1837, podczas przebudowy całego gmachu, zakończonej w 1838. Od Bartla aptekę nabył w 1840 chemik Adolf Alexandrowicz. W 1847 budynek kupił Józef Louis. Zrealizował tu romantyczną koncepcję domu-muzeum, ze szczególnym podkreśleniem wątków patriotycznych. Powstała m.in. galeria portretów królewskich pędzla Parysa Fillipiego. W kamienicy znalazł się także zbiór geologiczny Ludwika Zejsznera, wybitnego badacza Tatr. Dom Pod Opatrznością należał w XVI w. do Antoniego le du Bois, w XVII w. do rodziny Kuligowiczów. W latach 1684-1712 znajdowała się tu księgarnia, którą utrzymywał rajca miejski Mikołaj Królik. Około 1773 dom z księgarnię nabył Ignacy Groebel, który dodatkowo, w 1783, uruchomił w kamienicy drukarnię. Wdowa po jego synu, Antonim, sprzedała drukarnię i księgarnię Józefowi Mateckiemu, zaś dom Filipowi i Tekli Włodoczyńskim. Księgarnię i drukarnię zmarłym w 1819 Mateckim, objął w 1824 pasierb, Józef Czech, zasłużony wydawca "Kalendarza krakowskiego". Do 1835 handlował tu książkami Ambroży Grabowski. Zniszczony dom kupił w 1836 Józef Louis. Scalenia odrębnych dotąd kamienic (Pod Złotą Głową i Pod Opatrznością) dokonano w 1847-1848. W tym domu pojawiły się ok. 1848, po raz pierwszy w Krakowie, piece meisnerowskie, smołowcowy dach płaski, okna i ganki żelazne. Niestety, dom został uszkodzony już 28 IV 1848 podczas bombardowania miasta przez Austriaków. W 1850 dom spłonął. Prowizorycznie odbudowany gmach kupił w 1858 Stanisław ks. Jabłonowski. W 1853 w kamienicy mieszkał Józef Chłopicki. Kolejny remont, według koncepcji Karola Knausa, miał miejsce w latach 1884-1885. Kolejne przebudowy miały miejsce w 1933 (proj. Władysław Stupnicki).

Opis

Czteropiętrowa, pięcioosiowa kamienica. Cechy stylowe zatarte. Na neobarokowej fasadzie zdobienia w postaci popiersi. Po pożarze IV piętra w roku 1990, w latach 1995-2003 kamienicę przebudowano w pasaż handlowy (proj. Marcin Janowski). Z przekształcenia dumny pozostaje właściciel pisząc: „W przestronnym wnętrzu, zaprojektowanym zgodnie z duchem minimalizmu, harmonijnie współistnieją: renesansowa klatka schodowa, gotyckie sklepienia, szkło i beton oraz odważna konstrukcja stalowych schodów ruchomych i wind. W Pasażu znalazły swe miejsce modne butiki proponujące klientom uznane marki zarówno światowe, jak i polskie […] W świetnie odrestaurowanych piwnicach znajduje się Likus Concept Store - włoskie delikatesy, bar, vinoteka”. Tak czy inaczej realizacja budzi liczne wątpliwości.

Obiekt dostępny w różnym stopniu; z zewnątrz bez ograniczeń, wewnątrz, w godzinach pracy placówek handlowych i instytucji.

Oprac. Roman Marcinek, OT NID w Krakowie, 20-04-2016 r.

Bibliografia

  • Dyba O., Kraków. Zabytki architektury i budownictwa, Warszawa 2007
  • Encyklopedia Krakowa, Warszawa - Kraków 2000.
  • Fabiański M., Purchla J., Historia architektury Krakowa w zarysie, Kraków 2001
  • Komorowski W., Sudacka A., Rynek Główny w Krakowie, Ossolineum 2008
  • Komorowski W., Pałace miejskie Krakowa 1. połowy XIX w., „Teki Krakowskie”, t. XIII
  • Rożek M., Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Kraków 1993
  • Marcinek R., Kraków, Kraków 2001

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: 1300 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek Główny 13, Kraków
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. Kraków, gmina Kraków
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy