Historia

Pierwotny, drewniany kościół w Targowiskach został wzniesiony w 1461 roku z fundacji Piotra Smolickiego, kasztelana sanockiego. W XVI wieku świątynię zamieniono na zbór kalwiński. Od 1600 roku ponownie użytkowany był przez katolików. Obecny kościół zbudowano w latach 1736-1740 staraniem Antoniego Baranowskiego, stolnika dobrzyńskiego. Świątynia konsekrowana została w 1746 roku przez biskupa przemyskiego Wacława Hieronima Sierakowskiego. Do budowy użyto drewna z rozbiórki starszej świątyni, o czym świadczą między innymi ślady późnośredniowiecznych zacheuszy widoczne na ścianach obecnej budowli. Kościół kilkakrotnie poddawany był rozbudowom i przekształceniom. W 1873 roku do północnej ściany nawy dostawiono kaplicę pw. Serca Pana Jezusa, w 1895 roku przedłużono nawę w kierunku zachodnim. W 1897 roku wnętrze kościoła ozdobiono iluzjonistyczną polichromią figuralną autorstwa Jana Tabińskiego. W 1900 roku dobudowano kruchty. Z 1928 roku pochodzi polichromia kaplicy wykonana przez Władysława Lisowskiego. W latach 80. XX wieku przeprowadzono gruntowny remont i przebudowę kościoła, w trakcie którego m.in. dokonano wymiany blachy stalowej na miedzianą, podniesiono budowlę o około 2 m posadawiając ją na nowej, murowanej konstrukcji częściowo zagłębionej w ziemi i uzyskując w ten sposób kościół dolny (murowany) i górny (drewniany). Na zewnątrz dobudowano masywne schody prowadzące do górnego kościoła, negatywnie ingerujące w formę architektoniczną kościoła. Prace te spowodowały znaczne przekształcenie budowli, naruszając jej pierwotny charakter i powodując obniżenie wartości zabytkowych świątyni. Wygląd kościoła przed przebudową obrazują fotografie zawarte w dokumentacji zabytku (zob. kartę tzw. zieloną poniżej), a w trakcie prac fotografia dostępna w czasopiśmie „Piastun” https://www.miejscepiastowe.pl/asp/pliki/_db/piastun-2-www.pdf. W latach 80. i 90. XX wieku przeprowadzono prace konserwatorskie przy wystroju i wyposażeniu kościoła. 

Opis

Kościół położony jest w centrum wsi, przy lokalnej drodze wiejskiej, około 2,5 km od szosy Miejsce Piastowe-Rzeszów. Jest to budowla konstrukcji zrębowej, posadowiona wtórnie na nowej murowanej konstrukcji. Ściany, wzmocnione lisicami, szalowane są deskami w układzie pionowym z listwowaniem. Ściany wieńczy profilowany gzyms podokapowy. Kruchty zbudowane są w konstrukcji słupowej, oszalowane. Kaplica pobita jest gontem. Kościół jest orientowany, złożony z prezbiterium o rzucie prostokąta zamkniętego od wschodu trójbocznie i szerszej nawy na rzucie wydłużonego prostokąta. Do prezbiterium dobudowana jest od północy zakrystia na rzucie wydłużonego prostokąta. Do korpusu nawowego przylegają: kaplica pw. Serca Pana Jezusa na rzucie prostokąta zamkniętego trójbocznie – dostawiona do jej północnej ściany oraz trzy niewielkie kruchty – od zachodu, północy i południa.

Prezbiterium i nawa są tej samej wysokości, nakryte oddzielnymi dachami dwuspadowymi (od wschodu prezbiterium dach opada trzema połaciami). W dachu nawy umieszczono wieżyczkę na sygnaturkę z latarnią zwieńczoną cebulastą kopułką. Kaplica i kruchty nakryte są dachami dwuspadowymi zaś zakrystia dachem pulpitowym. Pokrycie dachów stanowi blacha miedziana. Otwory okienne są prostokątne, zamknięte łukiem odcinkowym.

Wnętrza prezbiterium i nawy są tej samej wysokości, przykryte płaskim stropem z fasetą (w nawie i kaplicy) z zaskrzynieniami (w nawie). Ściany i strop kościoła pokryte są iluzjonistyczną polichromią figuralną z 1897 roku autorstwa Jana Tabińskiego. Polichromię w kaplicy wykonał Władysław Lisowski w 1928 roku.

Wyposażenie kościoła jest bardzo bogate, pochodzące z różnych epok od XVI do XIX wieku. Ołtarz główny, późnobarokowy pochodzi z około 1750 roku, uzupełniony i częściowo przekształcony w 1898 roku przez Józefa Aszklara, rzeźbiarza z Lubatowej. W jego głównym polu rokokowa rzeźba Ukrzyżowanego z IV ćw. XVIII wieku, na zasuwie obraz Ostatnia Wieczerza, a w zwieńczeniu wizerunek św. Małgorzaty. Nawę od prezbiterium oddziela płaskorzeźbiona balustrada z II poł. XVII wieku (pochodząca z nieistniejącego kościoła jezuitów w Krośnie). Dwa ołtarze boczne z około 1750 roku, uzupełnione w 1898 roku (w polu głównym ołtarza po prawej stronie zachował się XVII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie obrazu z Santa Maria Maggiore, pochodzący ze starego kościoła). Na belce tęczowej Grupa Pasji z około połowy XVIII wieku. Ambona późnobarokowa z ornamentami w stylu regencji. Neogotycka chrzcielnica z około 1900 roku, wzorowana na wcześniejszej gotyckiej, w kształcie kielicha z czarą zdobioną herbami, przykryta rokokową pokrywą z około 1770 roku, zwieńczona rzeźbą Chrztu Chrystusa także pochodzi z nieistniejącego kościoła jezuitów w Krośnie. Liczne rzeźby (m.in. rokokowe krucyfiksy), obrazy z XVIII-XIX wieku oraz epitafia.

Zabytek dostępny z zewnątrz. Zwiedzanie wnętrza możliwe po uzgodnieniu z parafią. 

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 15-04-2019 r.