cmentarz żydowski, Koronowo
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Jeden z najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich w woj. kujawsko-pomorskim. Założony w 1817 r. Razem z synagogą jest świadectwem osadnictwa żydowskiego w Koronowie. Na cmentarzu zachowały się macewy z XIX i XX w. Najstarsza z nich pochodzi z 1830 roku.

Historia

Pierwsi Żydzi pojawili się w Koronowie w XVIII w. W XIX w. nastąpił rozwój społeczności żydowskiej. Podjęto wówczas decyzję o budowie synagogi, utworzeniu struktur gminy wyznaniowej, założeniu cmentarza i szkoły. Pierwsza synagoga została wybudowana w 1797 r., a kolejną wzniesiono w 1858. W 1804 judaizm deklarowało zaledwie 14 mieszkańców Koronowa, wkrótce liczba wyznawców znacznie wzrosła. W 1861 roku w gminie było już 479 Żydów. Pod koniec XIX w. i na początku XX w. liczba Żydów w Koronowie zaczęła się zmniejszać, wiele osób wyemigrowało, m.in. do Stanów Zjednoczonych. Od końca XIX w. społeczność nie miała swojego rabina, jego obowiązki pełnił przyjeżdżający z Piły dr Rosenzweig. W 1932 r. rozwiązano gminę żydowską, pozostałych trzech Żydów podporządkowano gminie bydgoskiej. Ostatni pochówek na cmentarzu miał miejsce w 1933 roku. Podczas II wojny światowej cmentarz został częściowo zdewastowany.

Opis

Cmentarz jest usytuowany na niewielkim wzniesieniu przy ul. Kolejowej, od strony północnej stanowi krawędź pradoliny Brdy, od strony wschodniej i zachodniej graniczy z nieużytkami, a od południa z zabudowaniami. Założony na planie zbliżonym do kwadratu o powierzchni 0.36 ha, ogrodzony ceglanym murem z 1935 r. z żelazną bramą. Aleja główna dzieliła cmentarz na dwie kwatery – kobiecą i męską. Do dziś zachowało się około 30 nagrobków w formie pionowych płyt z piaskowca (macew) oraz większa liczba obmurowanych mogił, pochodzących głównie z XIX i XX w. Najwięcej zachowanych macew znajduje się w dawnej kwaterze kobiecej. Na macewach znajdują się inskrypcje w językach niemieckim oraz hebrajskim. Niektóre zostały zwieńczone dekorowanymi reliefami, przedstawiającymi typowe dla żydowskiej sztuki sepulkralnej symbole, na przykład błogosławiące ręce i dłonie z dzbanem, a także świadczące o asymilacji kultur – jak symbol opatrzności bożej.

Wzdłuż alei rosną lipy, teren cmentarza porastają liczne krzewy bzu. Obok wejścia widoczna jest tablica informacyjna: „Cmentarz ludności żydowskiej – obiekt chroniony prawnie”.

Wstęp na teren obiektu jest ograniczony – brama zamknięta na kłódkę.

Oprac. Klaudia Orłowska. OT NID w Toruniu, 07.11.2018 r.

Bibliografia

  • Bielawski K., Koronowo, http://www.kirkuty.xip.pl/koronowo.htm.
  • Burchard P., Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce, Warszawa 1990, s. 37.
  • Katalog zabytków kultury żydowskiej w województwie kujawsko-pomorskim, Czachowski H., Słomska-Nowak J. (red.), Toruń 2011, s. 48-57.
  • Kawski T., Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942, Toruń 2012, s. 88-89.
  • Okoń E., Czaja R. (oprac. historyczne), Koronowo. Atlas historyczny miast polskich, t. II, z. 2, Toruń 2016, s. 9-64.
  • Stochmal T., Zapomniane miejsca. Kujawsko-pomorskie. Przewodnik, Warszawa 2015, s. 25-26.
  • http://lapidaria.wikidot.com/cmentarz-zydowski-koronowo

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cmentarz żydowski
  • Chronologia: 1817-1933
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kolejowa , Koronowo
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. bydgoski, gmina Koronowo - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy