konwikt jezuicki Św. Alojzego Gonzagi, obecnie Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

konwikt jezuicki Św. Alojzego Gonzagi, obecnie Muzeum Ziemi Kłodzkiej

Kłodzko

photo

Konwikt jezuicki w Kłodzku należy obok tamtejszego kolegium do najcenniejszych przykładów wczesnobarokowej architektury jezuickiej na Ziemi Kłodzkiej i na Śląsku. Jest przykładem artystycznego mecenatu tego zakonu i wysokiego poziomu artystycznego prac wykonanych przez zatrudnionych w 2 poł. XVII w. oraz ok. poł. XVIII w. budowniczych, sztukatorów i malarzy. Artystyczna wartość elewacji konwiktu jest ważna dla historycznego i architektonicznego obrazu miasta.

Historia

Jezuitom przybyłym do Kłodzka w 1597 r. dane najpierw zabudowania dawnego klasztoru augustianów położone na wzniesieniu powyżej miasta, w miejscu późniejszej twierdzy, a później, w 1623 r. — dawna komenda joannitów z kościołem par. oraz skonfiskowany protestantom dom na rogu ob. ul. Łukasiewicza i Wojska Polskiego. Budynek ten przystosowany do funkcji internatu, ale za mały. W związku z tym po dokupieniu w latach 1660 i 1664 jeszcze dwóch kamienic na miejscu wszystkich trzech domów wzniesione w latach 1664-1665 wsch. wczesnobarokowe skrzydło konwiktu. Zaprojektowane przez północnowłoskiego budowniczego Carla Lurago, w przypadku wystroju elewacji w nawiązaniu do form wystroju elewacji praskiego, jezuickiego kolegium Clementinum. Budowa tego nieregularnie rozplanowanego budynku z dużymi fragmentami wcześniejszych kamienic prowadzona już przez innego północnowłoskiego budowniczego, Andreę Carove. Następnie w 1672 r. dokupiona przez jezuitów kolejna kamienica przy ob. ul. Łukasiewicza, lecz dopiero w latach 1690-1695 zbudowane na jej miejscu regularnie już rozplanowane pd. skrzydło konwiktu, m.in. z wielką sypialnią dla wychowanków i miejscami nauki. Wystrój elewacji, a właściwie już fasady konwiktu, z okazałym portalem wykonany analogicznie jak wystrój elewacji skrzydła wsch. Prace prowadzone przez budowniczego Augustyna Reinsbergera. Rok później, w 1696 r. dziedziniec wczesnobarokowego konwiktu wydzielony od zach. krużgankową ścianą kurtynową z arkadami. W 1697 r. powiększony od pn. o teren podarowanego ogrodu i zamknięty wysokim murem. Następnie, w 1698 r. adaptowana na potrzeby konwiktu podarowana właśnie kamienica przy skrzydle wsch. W 1750 r. wystrój jej elewacji ujednolicony z wystrojem skrzydła. Niedługo później, bo w latach 1753-1754 urządzona w niej nowa kaplica (w stylu dojrzałego baroku). Po rozwiązaniu zakonu w 1773 r. i po sekularyzacji zakonów na Śląsku (1810 r.) konwikt połączony z kolegium w Królewskie Gimnazjum Katolickie. W XIX w. remontowany. M.in. odnowione ze zmianami wczesnobarokowe sztukaterie na stropie refektarza. Ponadto w latach 1909, 1935 i 1939 przebudowywane wnętrza konwiktu. Budynek remontowany gruntownie w latach 1976-1986, ze zrekonstruowaniem zach. ściany kurtynowej i dobudowaniem nowego budynku biurowego. Na dziedzińcu urządzone lapidarium.

Opis

Budynek konwiktu w Kłodzku zlokalizowany na terenie starego miasta, pierwotnie w kwartale zabudowy zwartej. Murowany, tynkowany, dwuskrzydłowy, trzykondygnacjowy, z czworobocznym dziedzińcem wewnętrznym. Od zach. dziedziniec konwiktu zamknięty ścianą kurtynową w formie wąskiego krużganka, a od pn. murem. Dwutraktowe, skrzydło wsch. z reliktami starszych kamienic głównie na poziomie piwnic. Skrzydło pd., frontowe, regularne, jednotraktowe. U zbiegu obu skrzydeł pion klatki schodowej. Elewacje skrzydeł wsch. i pd. wieloosiowe, z wysokim, boniowanym cokołem. Dzielone kwadrowanymi pilastrami wspierającymi belkowanie koronujące. Okna w kamiennych, listwowych obramieniach, w przyziemiu, z czterema kluczami, w wyższych kondygnacjach uszakowe z guttami. W elewacji frontowej (skrzydło pd.) kamienny portal. Otwór o łuku pełnym ujęty profilowanym obramieniem z kluczem i przewiązkami. Po jego obu stronach zdwojone pilastry z odcinkami belkowania, na których oparty segmentowy naczółek. W przyłuczach archiwolty motyw akantu, nad portalem nisza z popiersiem Św. Alojzego Gonzagi. Dziedzińcowa elewacja skrzydła wsch. dzielona tylko gzymsami, a dziedzińcowa elewacja skrzydła pd. dzielona parami gładkich pilastrów. W przyziemiu tej elewacji rozwiązanej jak dziedzińcowe elewacje kolegium rozmieszczone ślepe arkady, w przyłuczach których bonie diamentowe. Zach. ściana kurtynowa w formie wąskiego, dwukondygnacjowego krużganka z arkadami o łuku pełnym, w partii I piętra z podziałem ramowym. Tunelowa klatka schodowa ze schodami trójbiegowymi z podestami, sklepiona, ozdobiona niszami. W skrzydle wschodnim w przyziemiu urządzone: refektarz i pomieszczenie ze sklepieniem na słupie Nad nim dwukondygnacjowa kaplica na planie nieregularnego ośmioboku, z emporą muzyczną, kopułą na pendentywach i bogatym wystrojem architektoniczno-rzeźbiarskim. Wiele wnętrz w obu skrzydłach konwiktu sklepionych.

Zabytek dostępny przez cały rok.

Oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 22.09.2017 r.

Bibliografia

  • Hahnel P., Geschichte der Kgl. Convicts zu Glatz, Program der Gymnasium Glatz, Glatz 1889.
  • Szczepaniak Z., Kolegium jezuickie i konwikt w Kłodzku 1597-1945, Kłodzko 2005.
  • Zabytki sztuki w Polsce Śląsk, Warszawa 2006.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek mieszkalny
  • Chronologia: 1664 - 1695
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: W. Łukasiewicza 4, Kłodzko
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Kłodzko (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy