Gmach Towarzystwa Wzajemnego Kredytu, ob. bank, Kielce
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Gmach Towarzystwa Wzajemnego Kredytu, ob. bank

Kielce

photo

Dobrze zachowany, czysty stylowo przykład reprezentacyjnej miejskiej budowli użytkowej w stylu secesyjnym (nurt historyzujący secesji); oryginalnie zakomponowane elewacje i starannie opracowane detale.

Historia

Towarzystwo Wzajemnego Kredytu w Kielcach wykupiło w 1903 roku prostokątną parcelę na ówczesnych peryferiach miasta, przy wytyczonym do stacji kolejowej odcinku ulicy Ruskiej i odchodzącej od niej ulicy Czystej (dawnej drogi na Załaźnie). Projekt gmachu, siedziby Towarzystwa, został wyłoniony w drodze XXVIII Konkursu Koła Architektów w Warszawie omówionego w początku 1911 roku na łamach „Przeglądu Technicznego”. Wybrano projekt Zbigniewa Odrzywolskiego z Krakowa (bratanka i ucznia Sławomira Odrzywolskiego) budowy gmachu w stylu secesyjnym, z elementami historyzującymi, inspirowanymi kieleckim pałacem biskupów krakowskich. Budowę zaczętą w 1911 roku, prowadzili kielczanie - architekt Stanisław Szpakowski i Ludwik Klima ze swą firmą budowlaną. Wystawiono gmach zgodnie z projektem, bez widocznych modyfikacji, z nowoczesnymi na ówczesne czasy instalacjami - kanalizacją i po raz pierwszy zastosowanym w Kielcach centralnym ogrzewaniem. Na parterze mieściła się sala zarządu, kasa, buchalteria, na piętrze - sala zebrań. Budowę ukończono w 1912 roku, ale Towarzystwo umieściło tutaj swą siedzibę dopiero wiosną następnego roku. Przed II wojną światową w budynku miał siedzibę Bank Polskich Spółek Zarobkowych pod ówczesnym adresem - ulica Sienkiewicza 54. Budynek zachował się w prawie niezmienionym stanie. Dachówkę na dachach zastąpiono pokryciem z blachy. W celu powiększenia sali dla klientów wyburzono część ścian na parterze, wprowadzając w ich miejsce - filary. Suterenę w ostatnich latach przystosowano na kawiarnię.

Opis

Bank stoi na rogu, u zbiegu ulic Sienkiewicza i Paderewskiego. Dwoma skrzydłami wypełnia dwa fronty prostokątnej parceli, przylegając ścianami szczytowy do sąsiedniej pierzejowej zabudowy. Zbudowano go z cegły, jako obiekt jednopiętrowy, posadowiony na wysokich suterenach, nakryty wysokim wielospadowym dachem. Elewacje są ukształtowane w duchu secesji, sięgającej w tym wypadku do przerysowanych elementów gotyckich i barokowych. Zestawiano na nich partie tynkowane z czerwonym piaskowcem, złoconymi i polichromowanymi dekoracjami sztukatorskimi. Szersza elewacja od ul. Sienkiewicza, została zwieńczona półkolistym, załamującym się przyczółkiem, z kulami na szczycie i na złamaniach. Arkadowe wejścia usytuowane na skrajnych osiach, ujęto w wybrzuszone, przysadziste kolumny, podtrzymujące rzeźbione naczółki. Na zachodnim, głównym portalu piętrzą się masywne, zaoblone woluty. Wejście wschodnie akcentuje zawieszony nad nim, płytki prostokątny wykusz pod spłaszczonym hełmem. Nad oknami umieszczono płaskorzeźbioną w stiuku dekorację z kartuszem, w którym znajduje się kaduceusz, symbol Hermesa (znak handlu i pokoju), między i dwoma symetrycznie ustawionymi gryfami. Elewacja boczna węższa i niesymetryczna jest częściowo cofnięta i artykułowana dwoma płytkimi wykuszami i bocznym portalem południowym. Na skrajnej osi północnej widnieje liściasta tarcza z datą 1912. Rustykę cokołu, częściowo obramienia i masywne laskowania okien oraz portale odkuto z czerwonego piaskowca. W ornamentyce, także w kutych żelaznych kratach okien i wejścia, powtarza się motyw liści i owoców kasztanu. Z dawnego wystroju wnętrza zachowały się marmurowe wachlarzowe schody na piętro, ze stiukową tralkową balustradą.

Zabytek dostępny z zewnątrz, część wewnętrzna dostępna dla klientów w godzinach pracy banku.

Oprac. Anna Adamczyk, 12.12.2014 r.  

Bibliografia

  • „Gazeta Kielecka”, 1903, nr 58; 1911, nr 29; 1912,nr 73 i 90.
  • „Przegląd Techniczny”, 2011, nr 7 i 10.
  • Adamczyk J.L., Wróbel. T., Kielce portrety zabytków, Kielce s. 2008.
  • Urbański K., Miklaszewska H., Sentymentalne Kielce. Fotografie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Kielcach, Kielce 2004, s. 15.
  • Wrońska-Gorzkowska R., Gorzkowski E., Album Kielecki. Starówka. Cz. 2. Ulica Sienkiewicza, Kielce 1996, s. 133 i n.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek użyteczności publicznej
  • Chronologia: 1911 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Sienkiewicza 47, Kielce
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. Kielce, gmina Kielce
  • Właściciel praw do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy