Historia

Kazimierz Biskupi założony został w XII w., w czasach rządów Kazimierza Odnowiciela, na planie wydłużonego, nieregularnego, czworobocznego placu targowego. W 1237 r. został darowany przez Henryka Brodatego biskupom lubuskim. W 1328 r. Kazimierz Biskupi wzmiankowany jest jako miasto, co przywilejem Kazimierza Wielkiego w 1370 r. zostało potwierdzone przez rozszerzenie i uściślenie praw miejskich Na pocz. XVI w. Kazimierz Biskupi przeszedł na własność rodziny Lubrańskich. Kościół pierwotnie pw. św. Mateusza, wzniesiony został z ciosów piaskowca w 1120 r. na miejscu pustelni św. Mateusza, jednego z Pięciu Braci Męczenników, według tradycji z fundacji Piotra Dunina. Ok. 1512 r. z powodu wcześniejszych zniszczeń został przebudowany w stylu gotyckim z częściowym zachowaniem murów romańskich w absydzie nakładem bpa poznańskiego Jana Lubrańskiego oraz jego brata Mikołaja, kasztelana poznańskiego. Romańska nawa została przedłużona ku zach. częściowo z cegły, częściowo z wykorzystaniem piaskowca pochodzącego z rozebranej romańskiej fasady. Romański portal w ścianie pd. kościoła przebudowano na gotycki. Wówczas także od pn. dobudowana została zakrystia i skarbczyk. W następnych wiekach kościół kilkakrotnie ulegał pożarom, m. in. w 1613 i w czasie potopu szwedzkiego w 1656 r. oraz zniszczeniu w 1707 r. przez wojska szwedzkie Karola XII. W wyniku pożaru, który miał miejsce w 1792 r., została znacznie zniszczona zach. część budowli. W 1859 r. kościół został odbudowany i powiększony poprzez kolejne przedłużenie nawy, która uzyskała nową fasadę zach. z głównym wejściem do kościoła. Portal usytuowany w ścianie pd. został zamurowany. Dobudowano też od tej strony kruchtę. W latach 1898-1911 kościół poddawany był kolejnym remontom i odnowieniom, m. in. w 1900 r. ozdobiono strop polichromią (odnowioną w latach 1994-1995) oraz wyposażono kościół w nowe organy (wyremontowane w 1997 roku). W czasie II wojny światowej Niemcy zrabowali z kościoła jego wyposażenie, rozebrali ogrodzenie oraz dzwonnicę. Ograbiony kościół był użytkowany wówczas jako magazyn zboża. W latach 1988-1989 pokryto dach kościoła blachą miedzianą. W 1995 r. odrestaurowane zostały wraz z polichromią ołtarz główny i boczne.

Opis

Kościół położony jest we wsch. części dawnej wsi średniowiecznej. Jest budynkiem murowanym z cegły, nakrytym dwuspadowym miedzianym dachem, orientowanym, wzniesionym na planie prostokąta z węższym, zamkniętym półkoliście prezbiterium. Wieża kościoła zwieńczona jest cebulastym hełmem i latarnią pokrytą gontem w kształcie rybich łusek. Do nawy i prezbiterium przylega od pn. kryta pulpitowym dachem przybudówka, w której mieści się zakrystia i skarbczyk. Od pd. do nawy przylega XIX-wieczna kruchta. Na ścianie pd. umiejscowiony jest zamurowany portal oraz sąsiadująca z nim kamienna rzeźbiona tarcza z emblematami biskupimi i herbem Godziemba. Na oszkarpowanych ścianach kościoła zachowane są pozostałości przemurowanych ostrołukowych okiem. Wnętrze nakryte jest płaskim stropem ozdobionym polichromią z przedstawieniami scen z życia św. Pięciu Braci Męczenników. Jego wyposażenie stanowią m.in. barokowy ołtarz główny oraz rokokowe ołtarze boczne, a także kropielnica z 1721 roku. Na pd. zach. od kościoła usytuowana jest zabytkowa murowana plebania wzniesiona na pocz. XIX wieku.

Kościół dostępny dla zwiedzających z zewnątrz.

oprac. Tomasz Łuczak, 16-11-2015 r.