Historia

Kaplicę wybudowano w 1897 roku z przeznaczeniem dla lokalnej gminy ewangelickiej liczącej wówczas 40-45 osób. Obiekt powstał na terenie istniejącego już wcześniej cmentarza ewangelickiego. Swoją funkcję sakralną kaplica pełniła do 1945 roku. Po zakończeniu II wojny światowej budynek przeznaczano na siedzibę ochotniczej straży pożarnej. Przystosowanie do nowej funkcji spowodowało wiele przekształceń i zniszczeń, które dotyczyły zarówno wyglądu zewnętrznego kaplicy: dobudowa drewnianej wieży do suszenia węży strażackich, montaż drzwi garażowych, przebudowa otworów okiennych, jak również wnętrza: wykopanie kanału naprawczego, wydzielenie pomieszczenia socjalnego. W takiej formie i funkcji budynek przetrwał do 1990 roku. Kaplica została wówczas opuszczona i do 2019 roku była nieużytkowana, co wpłynęło na dalszą degradację substancji zabytkowej. W latach 2019-2021 przeprowadzane zostały kompleksowe prace budowlano-konserwatorskie, które przywróciły obiektowi jego dawny blask. Dzięki badaniom udało się ocalić i wyeksponować ukryte elementy wystroju. Budynkowi przywrócono jego historyczną formę. Obiekt zyskał również nową funkcję stając się centrum kulturalnym stawigudzkiej społeczności – Kuźnia Kultury. Budynek kaplicy pełni również funkcje sakralne goszcząc na nabożeństwach społeczność ewangelicką z okolicznych miejscowości.

Opis

Neogotycka, jednoprzestrzenna budowla usytuowana została na skraju niewielkiego cmentarza ewangelickiego, w północnej części wsi. Wzniesiona na planie prostokąta z czerwonej cegły, przykryta została dwuspadowym dachem pokrytym dachówką. Elewacje północną i południową zakończono szczytami schodkowymi z tynkowanymi blendami. Północna, szczytowa ściana budynku stanowi elewację frontową z portalem wejściowym. W najwyższym punkcie szczytu frontowego znajdował się krzyż, który się nie zachował. Poniżej, w łuku, w najwyższej sterczynie umieszczono dzwon. Wewnątrz jednoprzestrzennego budynku odtworzono drewniany strop z fazowanymi krokwiami i deskowaniem. Otynkowane ściany ozdobione były pierwotnie polichromiami w formie pasa zielonych płycin, fryzów przysufitowych i inskrypcji. W pięciu miejscach na ścianie odtworzone zostały cytaty z Pisma Świętego z wykorzystaniem ozdobnej czcionki gotyckiej. Wszystkie polichromowane elementy wystroju zostały odtworzone na podstawie badań stratygraficznych i odkryć dokonanych podczas ostatniego remontu. Na uwagę zasługuje ekspozycja fragmentu oryginalnego malarskiego wystroju wnętrza, zachowana na ścianie zachodniej budynku i wyeksponowana w formie „świadka”. Wnętrze budynku doświetla dziewięć ostrołukowo zakończonych okien: po cztery w ścianach bocznych i jedno większe w szczytowej ścianie północnej.

Obiekt dostępny jest podczas organizowanych w nim uroczystości, nabożeństw i imprez kulturalnych.

Oprac. Hanna Mackiewicz, OT NID w Olsztynie, 11.08.2025 r.