Kaplica pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (i św. Walentego Męczennika), Kamion
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kaplica pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (i św. Walentego Męczennika)

Kamion

photo

Kaplica wzniesiona po 1765 r., jest jednym z cenniejszych przykładów drewnianego budownictwa sakralnego na terenie województwa łódzkiego, dokumentującym rozwój historycznych technik ciesielskich.

Historia

Kamion, to dawne miasteczko na Wyżynie Wieluńskiej, leżące na prawym brzegu rzeki Warty, w miejscu przeprawy przez rzekę traktu handlowego wiodącego z Rusi na Śląsk. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1382 r. Przed 1462 r. Kamion miał już zapewne nadane prawa miejskie (w aktach kościelnych występuje zapis „quondam oppidum”, czyli niegdyś miasto), które utracił prawdopodobnie pod koniec XVI i XVII w. Kaplica zbudowana została po 1765 r., na miejscu dawnej. Kościół filialny w Kamionie, określany w źródłach także jako kaplica należąca do parafii w Mierzycach, istniał już w XVI wieku, dokumentuje to zapis w Liber beneficiorum z 1521 r. Pierwsze wezwanie i opis kaplicy Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny pojawia się w aktach Archidiecezji Gnieźnieńskiej z 1669 r. Była to budowla kryta gontem, wyposażona w trzy ołtarze: główny - p.w. Najświętszej Marii Panny, dwa boczne: św. Anny i Najświętszej Marii Panny oraz pięciogłosowe organy. W protokołach wizytacji z 1720 r. pojawia się drugie wezwanie kaplicy - św. Walentego Męczennika, jednak podczas kolejnych wizytacji wymienia się tylko wezwanie maryjne. W połowie XVIII w., z uwagi na zły stan kaplicy zaprzestano jej użytkowania i w rezultacie ją rozebrano. Na jej miejscu, po 1765 r., zbudowano nową z wykorzystaniem materiału rozbiórkowego z poprzedniej świątyni. W latach 1894 i 1900 kaplicę gruntownie odnowiono, co dokumentuje zapis na bierwionie jej południowej ściany „FI. Kr.1894 1900”, Prawdopodobnie wówczas dobudowano przedsionek od południa. Ostatni remont kaplicy wykonano w 2001 roku.

Opis

Kamion położony jest około 15 km na pd.-wsch. od Wielunia, przy lokalnej drodze prowadzącej z Mierzyc do Działoszyna. Kaplica usytuowana jest w centrum wsi, na rozstaju lokalnych dróg. Teren wokół kaplicy wygrodzony jest drewnianym płotem z podmurówką, dostępny od strony pd. Kaplica założona jest na planie zbliżonym do kwadratu, z wejściem centralnie umieszczonym w ścianie pd. Od tej strony przylega do niej nowszy przedsionek z przełomu XIX i XX w. Główny, pierwotny człon kaplicy, w formie sześcianu nakrywa wydatny i stromy dach namiotowy, czteropołaciowy, z silnie wysuniętym okapem, zwieńczony sygnaturką. Przylegający do kaplicy od strony pd. prostopadłościenny przedsionek nakryty jest niskim dachem pulpitowym. Kaplica wykonana została z drewna dębowego, w konstrukcji zrębowej. Bierwiona ociosane w formie tzw. półdrzew, z oblinami na krawędziach, połączone w węgłach na nakładkę. Wnętrze kaplicy nakrywa strop drewniany belkowy z dolnym pułapem. Dach kryty gontem, o konstrukcji złożonej z środkowego słupa, tzw. króla i opierających się na nim krokwi. Ściany przedsionka w konstrukcji słupowej, z zewnątrz oszalowane pionowymi deskami z listwowaniem. Elewacje kaplicy z odsłoniętym zrębem, pozbawione dekoracji. Wnętrze jednoprzestrzenne, z widocznymi płasko opracowanymi powierzchniami bierwion. W ścianach pn. i wsch. niewielkie okrągłe okienka wycięte w konstrukcji zrębu. Na osi ściany pd. znajduje się otwór drzwiowy ujęty wydatnym, ciesielsko opracowanym obramieniem zwieńczonym łukiem dwuramiennym. Drzwi o konstrukcji deskowo-listwowej, zaopatrzone są w kuty skobel i kowalski zamek z szyldzikiem oraz ozdobnie opracowane zawiasy pasowe. Na pd. ścianie kaplicy, po wsch. stronie wejścia, na bierwionie zostały wycięte litery i daty: „Fl. Kr./1894/1900”, odnoszące się zapewne do remontu budowli oraz być może jej fundatora lub wykonawcy.

Obiekt dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym z administratorem parafii w Toporowie.

Oprac. Elżbieta Cieślak, 15.12.2014 r.

Bibliografia

  • Katalog kościołów i Duchowieństwa Diecezji Częstochowskiej, Częstochowa 1978 s. 511.
  • Ks. S. Librowski, Repetytorium akt wizytacji kanonicznych dawnej archidiecezji gnieźnieńskiej, Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne, T. 28-31, Lublin 1974-76, s. 105, 133, 154, 162, 169, 313, 396, 498, 522.
  • Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. T. Sulmierskiego, T. III, Warszawa 1881, s. 777.
  • Ryszard Rosin, Słownik historyczno-geograficzny ziemi wieluńskiej w średniowieczu, Warszawa 1963, s. 89.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kamion
  • Lokalizacja: woj. łódzkie, pow. wieluński, gmina Wierzchlas
  • Właściciel praw do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy