cmentarzysko ciałopalne, Izbicko
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

cmentarzysko ciałopalne

Izbicko

photo

Wczesnośredniowieczne, słowiańskie cmentarzysko kurhanowe w Izbicku należy do nielicznych tego rodzaju stanowisk archeologicznych odkrytych na terenie Śląska. Kurhany, choć niewysokie, mają zachowaną formę terenową i są czytelne w terenie. Unikatowy w skali kraju i Górnego Śląska zabytek stanowi cenne źródło do poznania najstarszych dziejów naszych przodków, Słowian Zachodnich.

Usytuowanie i opis

Zabytek położony jest na południowy wschód od Opola, na prawym brzegu Odry. Kurhany znajdują się na północny wschód od wsi Izbicko, a na południe od jeziora Dużego i Nowego oraz rzeki Suchej, w lesie, przy tzw. drodze zegarowej, prowadzącej ze wsi do leśniczówki.

Historia

H. Zoll-Adamikowa uważa, że na terenie naszego kraju Słowianie generalnie stosowali ciałopalny obrządek pogrzebowy od początku VI do końca X w., ale kremacja obok inhumacji istniała jeszcze w XI, a nawet i w XII w. W swoim katalogu H. Zoll-Adamikowa wymienia tylko 104 „pewne” Słowiańskie cmentarzyska ciałopalne zarejestrowane na terenie Polski, z tego tylko 3 zlokalizowano nad górną Odrą (2 w woj. opolskim i 1 w woj. śląskim).

Wczesnośredniowieczne, słowiańskie cmentarzysko z okresu plemiennego w Izbicku (stanowisko Izbicko 2, AZP 91-39/7) datowane jest na okres od VII do IX w. Nekropolę należy łączyć z pierwszymi Słowianami zamieszkującymi Górny Śląsk. Ludność słowiańska pojawiała się na obszarach dzisiejszej południowej Polski w VI w., ale zagęszczenie osadnictwa nastąpiło dopiero w VIII w. Przypuszcza się, że właśnie pod koniec VIII w. na terenie zachodniej słowiańszczyzny wykrystalizowała się organizacja plemienna. W oparciu o tzw. Geografa Bawarskiego, uważa się, iż nekropola w Izbicku położona była na obszarze plemiennym Opolan (łac. Opolini). Notatka tzw. Geografa Bawarskiego została spisana w 844 lub 845 r. Ma ona charakter wojskowo-informacyjny, a sporządził ją anonimowy autor dla Ludwika Niemca (ur. 806 – zm. 876 r.) z dynastii Karolingów. Autor donosi o ludach żyjących na wschód od Łaby i na północ od Dunaju i określa ich potencjalną siłę, którą nie bez racji mierzy w ilości zajmowanych grodów. Według notatki Opolanie mieli zamieszkiwać, aż 20. ośrodków grodowych ich, tak więc ich siła militarna była potencjalnie dosyć znaczna.

Na stanowisku znaleziono również zabytki ruchome kultury przeworskiej, która zamieszkiwała tereny dzisiejszej polski od ok. 200 r. p.n.e. do ok. 450 r. n.e. Wynika to z faktu, że Słowianie założyli swoją nekropolę na obszarze zajmowanym wcześniej przez osadę ludności kultury przeworskiej. Ludność ta opuściła te tereny i we wczesnym średniowieczu relikty osady były już całkowicie niewidoczne.

Stan i wyniki badań

Cmentarzysko zostało odkryte jeszcze przed II wojną światową, tj. w 1927 roku i wtedy, tj. w 1927 i 1928 r., niemieccy badacze H. Kurtz i B. v. Richthofen przeprowadzili na nim pierwsze badania archeologiczne. W 1952 roku prace wykopaliskowe na stanowisku podjęła H. Cehak-Hołubowicz, a w latach 1970, 1976, 1978, badania prowadził S. Pazda.

Cmentarzysko składa się z 34. kurhanów, niewysokich kopców, obecnie porośniętych lasem. Badania wykopaliskowe dowiodły, że stosowano ciałopalny obrządek pogrzebowy, a spalone szczątki zmarłych umieszczano w górnej części kopców. Wyposażenie zmarłych generalnie było bardzo ubogie, znajdywane zabytki to głównie fragmenty glinianych naczyń, ale w jednym kurhanie odkryto zabytek unikatowy. Mianowicie złotą nausznicę – kolczyk, uważany za wytwór bizantyjskiej sztuki jubilerskiej, który dotarł na Śląsk w wyniku oddziaływań awarskich. Można dodać, że na terenie Górnego Śląska, odkryto tylko dwa analogiczne stanowiska archeologiczne w miejscowościach Rozumice, pow. głubczycki i Raciborzu – Oborze, pow. raciborski.

Obiekt jest dostępny przez cały rok. Kurhany są dosyć słabo czytelne w terenie i ich zlokalizowanie jest dosyć trudne.

Oprac. Michał Bugaj, OT NID w Katowicach, 28.08.2017 r.

Bibliografia

  • Foltyn E. M., Foltyn E., Ziemie Górnego Śląska od epoki kamienia do wczesnego średniowiecza, Katowice 201;.
  • Jaworski K., Wczesne średniowiecze, [w:] E. Tomczak (red.), Archeologia. Górny Śląsk, Katowice 2013, s. 173-175;
  • Tomczak E. (red.), Skarby ziemi wydarte. Górny Śląsk i pogranicze. Katowice 2005., s. 97;
  • Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole 1977;
  • Pazda S., Wczesnośredniowieczne cmentarzysko w Izbicku, woj. opolskie, Studia Archeologiczne t. 13, Wrocław 1983, s. 95-157;
  • Zoll-Adamikowa H., Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne Słowian na terenie Polski, cz. I. Źródła, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1975;
  • Zoll-Adamikowa H., Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne Słowian na terenie Polski, cz. II. 2. Analiza. Wnioski, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1979.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cmentarzysko
  • Chronologia: VII-IX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Izbicko
  • Lokalizacja: woj. opolskie, pow. strzelecki, gmina Izbicko
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy