Poznaj lokalne zabytki


Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Cmentarzysko kurhanowe ciałopalne - Zabytek.pl

Cmentarzysko kurhanowe ciałopalne


cmentarzysko Faza D kultury przeworskiej Izbicko

Adres
Izbicko

Lokalizacja
woj. opolskie, pow. strzelecki, gm. Izbicko-gmina wiejska

Cmentarzysko kurhanowe ciałopalne w Izbicku to cenny i unikatowy w skali kraju obiekt sepulkralny położony na terenie Śląska Opolskiego.

Nekropolia zlokalizowana jest Lasach Izbickich, na obszarze lekko wyniesionym nad teren niegdyś podmokły, wśród strumyków, dopływów potoku Sucha. Kurhany, choć niewysokie, mają czytelną formę terenową i są ważnym elementem krajobrazu kulturowo-przyrodniczego strzeleckiego regionu dorzecza rzeki Chrząstawy, wzbogacającym naszą wiedzę o wczesnośredniowiecznym osadnictwie, jego zasięgu i szczególnym charakterze sepulkralnym.

Usytuowanie i opis

Cmentarzysko kurhanowe zlokalizowane jest na terenie lasu, po obu stronach duktu leśnego prowadzącego od wsi Izbicko w kierunku wschodnim do leśniczówki Izbicko położonej wśród stawów, około 750 m na południowy - zachód od w/w leśniczówki i około 1100 m na wschód od szosy z Izbicka do przysiółka Utrata. Nekropolia rozciąga się w północnej części kwartału leśnego nr 194. Zespół północny kurhanów położony jest na działce gruntowej nr 1236, a zespół południowy na działce nr 1239.

Opis stanowiska: inwentaryzacja nekropolii pozwoliła na ustalenie, że składa się ona z dwóch zespołów kurhanów. Generalnie mają one kształt niskich kopców o wysokości od kilkudziesięciu centymetrów do około 1 m,  założonych na planie owalu zbliżonym do nieregularnego czworoboku. Zinwentaryzowano 34 kopce ziemne, z których przebadano kilka. Kurhany zostały uformowane na niewielkim piaszczystym wyniesieniu w pobliżu rzeki Sucha. Przy podstawie były one otoczone rowkami ze śladami po słupach. Spalone kości ludzkie złożono w kilku skupiskach w stropie nasypu kopca. W przestrzeni badanych kurhanów oprócz przepalonych kawałków kości i niewielkiej ilości fragmentów naczyń wczesnośredniowiecznych odkryto żużle dymarskie i ceramikę pradziejową, a w części stropowej ceramikę średniowieczną i nowożytną. Nasypy kurhanów zbudowane były z próchnicy przemieszanej ze żwirem i piaskiem oraz szczątkami warstwy kulturowej pradziejowej osady hutniczej. Kopce kurhanów zostały założone na terenie zalegania wcześniejszej hutniczej osady produkcyjnej ludności kultury przeworskiej datowanej na IV/V w. n.e. Natomiast ułamki naczyń średniowiecznych i nowożytnych są zapewne pozostałością późniejszych obrzędów ku czci zmarłych uprawianych w obszarze kurhanów przez ówczesną miejscową ludność. Świadczyć to może o długotrwałej tradycji (nawet kilkusetletniej) i o sepulkralnym charakterze tego miejsca. Powierzchnia całkowita występowania kopców mogła wynosić około 1 ha. 

 

Historia

Cmentarzysko ciałopalne kurhanowe zostało odkryte w 1927 r. W latach 1927-1928 badacze niemieccy H. Kurtz i B. v. Richthofen zrobili pierwsze rozpoznanie obiektu. Archeolodzy polscy, w 1952 r. Helena Cehak-Hołubowiczowa, a w latach 1969 – 1978 Stanisław Pazda z Uniwersytetu Wrocławskiego, wykonali ich inwentaryzację oraz przeprowadzili badania powierzchniowo-weryfikacyjne i wykopaliskowe. W 1985 r. w ramach badań Archeologicznego Zdjęcia Polski powierzchniową penetrację obiektu przeprowadził zespół pod kierunkiem Elwiry Holc z Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu. W wyniku tych badań archeolodzy określili chronologię kurhanów na okres wczesnośredniowieczny.  

Stan i wyniki badań

Cmentarzysko kurhanowe znane było już od 1 ćw. XX w., kiedy to obiekt był rozpoznawany przez archeologów niemieckich. W 1952 r. prof. H. Cehak-Hołubowiczowa przeprowadziła rozpoznanie powierzchniowe obiektu, a w latach 1969 - 1978 r. dr S. Pazda wykonał wykopaliskowe rozpoznanie kilku kurhanów. Opisał on stratygrafię badanych kopców oraz wykonał ich dokumentację opisową i fotograficzną. Stwierdził, że przed założeniem kurhanów w miejscu tym funkcjonowała osada hutnicza użytkowana przez ludność kultury przeworskiej na przełomie IV/V w. n.e. Większość artefaktów archeologicznych związanych jest właśnie z tą ludnością. Znaleziska wczesnośredniowieczne i średniowieczne zlokalizowane były w górnych częściach nasypów kopców. Badacz odkrył liczne ruchome zabytki archeologiczne: spalone kawałki kości ludzkich, ułamki naczyń glinianych (pradziejowe, wczesnośredniowieczne i średniowieczne), grudy polepy, węgle drzewne, bryłki żużli żelaznych, fragmenty kamieni żarnowych oraz silnie skorodowane przedmioty żelazne m.in. noże i ostrogi?. Do najciekawszych, wręcz unikatowych znalezisk należy złota zausznica z wisiorkiem zdobionym granulacją znaleziona w kurhanie nr 15, datowana na 2 poł. VIII w. n.e., a wg ostatnich badań na 1 poł. IX w. n.e. Według wyników badań S. Pazdy były to kurhany napowierzchniowe, raczej bezpopielnicowe i wieloosobowe. Uważa on, że odkryte obiekty można datować od końca VII w. n.e. do końca VIII w. n.e., a nawet do pocz. IX w. n.e. W 1985 r. w ramach badań Archeologicznego Zdjęcia Polski powierzchniową penetrację obiektu przeprowadził zespół pod kierunkiem E. Holc. Potwierdzono formę terenową tej nekropolii. Z całego zespołu kopców kilka obiektów rysuje się w przestrzeni lasu bardzo wyraźnie, a kilka jest silnie zniwelowanych, wręcz rozwleczonych ziemnymi pracami leśnymi. Wydaje się, że wszystkie mają uszkodzone nasypy. Zespół porastają drzewa i krzewy.  W 1987 r. wykonano jego plan warstwicowy, a w 2017 r. wykonano inwentaryzację tej nekropolii metodą lotniczego skaningu laserowego, co pozwoliło na nowe skatalogowanie kurhanów i zaktualizowanie zasięgu ich występowania. 

Obiekt dostępny przez cały rok. Kurhany widoczne w krajobrazie leśnym jako zespół niewysokich kopców porośniętych roślinnością, położone są na gruntach Lasów Państwowych Leśnictwa Izbicko. Dojście około 1,7 km z szosy od pałacu w Izbicku drogą gruntową w kierunku wschodnim ku leśniczówce i gospodarstwu rybackiemu.

Obiekt dostępny przez cały rok. Kurhany widoczne w krajobrazie leśnym jako zespół niewysokich kopców porośniętych roślinnością, położone są na gruntach Lasów Państwowych Leśnictwa Izbicko. Dojście około 1,7 km z szosy od pałacu w Izbicku drogą gruntową w kierunku wschodnim ku leśniczówce i gospodarstwu rybackiemu. 

Oprac. Krzysztof Spychała, NID OT Opole, 03.06.2020 r.

Bibliografia

  • Pazda S., Sprawozdanie z prac archeologicznych o charakterze inwentaryzacyjnym przeprowadzonych na cmentarzysku kurhanowym koło Izbicka, pow. Strzelce Opolskie w roku 1969 [w:] Terenowe badania archeologiczne na Opolszczyźnie rok 1969,  Opole 1969, s.85-86;
  • Pazda S., Sprawozdanie z prac wykopaliskowych przeprowadzonych na cmentarzysku kurhanowym koło Izbicka, pow. Strzelce Opolskie w roku 1970 [w:] Terenowe badania archeologiczne na Opolszczyźnie rok 1970,  Opole 1970, s.19-22;
  • Kaźmierczyk J., Pradzieje Ziemi Strzeleckiej [w:] Ziemia Strzelecka. Szkice Monograficzne, Opole 1970, s. 48; 
  • Pazda S., Cmentarzysko kurhanowe pod Izbickiem, pow. Strzelce Opolskie w świetle dotychczasowych badań wykopaliskowych [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1973 Wrocław, t. 25, s. 213-233; 
  • Macewicz K., Tomczak E., Wuszkan S., Konserwatorskie badania archeologiczne na terenie województwa opolskiego w latach 1970-1972 [w:] Opolski Rocznik Muzealny, t.VI, 1975, s.128-131;
  • Pazda S., Wstępne wyniki badań wykopaliskowych kurhanu nr 8 na cmentarzysku wczesnośredniowiecznym w Izbicku (woj. opolskie), przeprowadzonych w 1976 roku [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, Wrocław 1977, t. XIX, s. 61-64;  
  • Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole 1977, s. 167-168;
  • Pazda S., Izbicko, gm. loco. Stan. 2 [w:] Opolski Informator Konserwatorski, Opole 1981, s. 29 -31;
  • Pazda S., Wczesnośredniowieczne cmentarzysko w Izbicku woj. opolskie [w:] Studia Archeologiczne, Wrocław 1983, t. XIII, s.95-157; 
  • Macewicz K., Wuszkan S., Archeologiczne prace konserwatorskie na Opolszczyźnie w latach 1973-1976 [w:] Opolski Rocznik Muzealny, t. VIII, 1985, s.140-142; 
  • Holc E., Obszar 91-39 [w:] Opolski Informator Konserwatorski, Opole 1987-88, s. 110-111, poz. 8;
  • Spychała K., Osadnictwo pradziejowe i średniowieczne na obszarze Ziemi Strzeleckiej. Stan badań archeologicznych [w:] Moja mała ojczyzna. Historia lokalna powiatu strzeleckiego, Strzelce Opolskie 2003, s. 55, s. 66-67 fot.13-15;
  • Jaworski K., Wczesne średniowiecze [w:] Archeologia. Górny Śląsk, Katowice 2013, s.  172-174;
  • Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Opolu: 
    •  teczka rejestru nr A-278/70; 
    •  Karta Ewidencji Stanowiska Archeologicznego Izbicko nr 2, AZP 7/91-39; 
    •  dokumentacja inwentaryzacja kurhanów M. Furmanek;
  • Archiwum Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, teczka Stubendorf; teczka dokumentacji z badań w 1970, 1976, 1978 r., księga inw. nr MŚO-A-50/73/1-87 

     

Rodzaj: cmentarzysko

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_A_16_AR.4371, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_16_AR.1140652