Historia 

Do II połowy XIX wieku w Hrubieszowie dominowała architektura drewniana. Był to materiał tańszy, w związku z powyższym powszechniej dostępny i pozwalający na łatwiejsze wznoszenie nowej zabudowy. Jedynie nieliczne siedziby bogatych ziemian były murowane. Do dziś zachowało się kilka dworów znanych rodzin, m. in. Du Chateau i Kiesewetterów oraz wymieniany wraz z nimi Golakowskich. Wszystkie te obiekty tworzą reprezentacyjną zabudowę ulicy 3 Maja, choć jedynie w przypadku majątku Du Chateau można mówić o rezydencji rozległej i wzniesionej z rozmachem. Mimo, że powszechnie datuje się początek wznoszenia dworku na II połowę XIX wieku, to czas jego powstania należy przesunąć na I połowę XIX wieku. Funkcjonowanie obiektu w tym czasie dokumentuje bowiem kartografia historyczna. Z uwagi na wcześniejsze datowanie nie jest możliwe także twierdzenie, że dwór wzniosła rodzina Golakowskich. Zakupili oni majątek od spadkobierców Karola Kępskiego, z inicjatywy którego prawdopodobnie rozpoczęto budowę dworku. Na podstawie analizy dawnych map można ponadto odtworzyć historyczne rozplanowanie majątku, na które oprócz budynku dworku składały się oficyna, cofnięta w głąb działki zabudowa gospodarcza i park/ogród sięgający prawdopodobnie do dopływu rzeki Huczwy (ob. Kanał Ulgi). Był to kompleks raczej kameralny, charakteryzujący się rozplanowaniem analogicznym do sąsiednich obiektów położonych w linii zabudowy. W świetle dotychczasowych badań, niedostatecznie wskazujących zarówno czas powstania, jak i historię budowlaną oraz własnościową, nie jest możliwe wskazanie kiedy dworek wraz z parkiem/ogrodem i towarzyszącą zabudową stał się własnością Golakowskich. Wiadomo, że w pewnym momencie mieszkał w nim „młody lekarz Władysław Golakowski”. W latach 20-tych XX wieku część pomieszczeń dworku wynajęto na biura Wydziału Powiatowego w Hrubieszowie i drukarnię. W tym czasie zapewne dobudowano niewielkie skrzydło w elewacji tylnej. W 1937 roku dworek od Walerii Golakowskiej kupił adwokat Stanisław Kulik, który w czasie II wojny światowej został zamordowany w Dachau (23 lub 24 stycznia 1941 r.). Po wojnie budynek nadal był własnością prywatną, jednak z czasem przestał pełnić funkcję mieszkalną. W latach 1956-1993 dworek należał do Cefarmu i mieściła się w nim apteka. W kolejnych latach funkcjonował jako centrala telefoniczna, a następnie zakład opieki zdrowotnej z częścią pomieszczeń wynajmowanych przez kancelarię notarialną. Obecnie w dworku nadal mieści się kancelaria notarialna oraz znajdują się gabinety lekarskie. W międzyczasie, w 1977 roku, dworek został objęty ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Odtąd wszelkie prace modernizacyjne i remontowe prowadzono pod nadzorem konserwatorskim. Ostatnie zakończono w 2003 roku, a w 2012 roku została wyremontowana elewacja. W 2004 roku dworek został wyróżniony w konkursie „Zabytek Zadbany”. Na przestrzeni lat, wskutek nieudokumentowanych wtórnych podziałów geodezyjnych i własnościowych, degradacji uległo otoczenie zabytku. W wyniku weryfikacji decyzji o wpisie do rejestru zabytków w 2014 roku skreślono z niego część terenu, który całkowicie utracił wartości zabytkowe.   

Opis 

Dworek Golakowskich jest zlokalizowany przy ul. 3 Maja stanowiącej południową strefę zabudowy Śródmieścia Hrubieszowa o charakterze podmiejskich dworków z zapleczem w postaci ogrodu i/lub parku. Budynek wolnostojący, ustawiony kalenicowo, w luźnej zabudowie po południowej stronie ulicy. Przylega do północnej granicy kwadratowej działki, w głębi współczesny ogród z roślinnością w postaci młodych drzew i krzewów. Element historycznej kompozycji stanowi pozostałość szpaleru starodrzewu (dwa kasztanowce i lipa) zlokalizowanego wzdłuż wschodniej granicy działki. Dwa dęby będące bez wątpienia jego elementem znalazły się wskutek niekontrolowanych podziałów geodezyjnych i własnościowych poza granicą działki. Parterowy budynek dworku z umieszczonym na osi czterokolumnowym portykiem stanowi akcent przestrzenny na tle sąsiedniej zabudowy, którą stanowią obiekty równe wysokością, jednak całkowicie pozbawione detalu architektonicznego wskutek termomodernizacji elewacji warstwą styropianu. Dworek o klasycystycznych cechach stylowych, symetrycznej kompozycji elewacji frontowej, którą wyznacza siedem osi - w środkowej wejście główne do budynku, pozostałe wskazane prostokątnymi otworami okiennymi, w których dwuskrzydłowe wielokwaterowe okna. Detal architektoniczny w postaci boniowanych lizen w narożach oraz profilowanego gzymsu obiegającego cały budynek (za wyjątkiem tylnej elewacji wschodniego skrzydła, gdzie przyjmuje formę kapiteli wieńczących narożne pilastry), którego forma powtarza belkowanie portyku. W przyziemiu wydobyta w tynku imitacja cokołu. Kolumny wspierające portyk toskańskie, tympanon trójkątny, także obwiedziony profilowaną opaską, nad całością dwuspadowy dach. Korpus budynku dworu nakryty dachem czterospadowym, skrzydło wschodnie podobnie jak portyk dwuspadowym. Wszystkie wykonane z blachy miedzianej. Elewacja zachodnia dworku dwuosiowa, wschodnia czteroosiowa, południowa w partii korpusu głównego trójosiowa. Skrzydło od zachodu jednoosiowe, od południa trójosiowe – w ścianie szczytowej jedyne okno doświetlające użytkowe w tej części poddasze. Otwory okienne obiektu wsparte na prostokątnych podokiennikach z dwoma dodatkowymi kostkowymi wspornikami każdy. Wnętrze dworku rozplanowanego pierwotnie na rzucie prostokąta, a w wyniku późniejszej rozbudowy litery L w korpusie głównym dwutraktowe, skrzydło wschodnie tworzy trzeci trakt. Pomieszczenia różnej wielkości, rozmieszczone w układzie amfiladowym o zachowanym co do zasady pierwotnym rozplanowaniu, część przejść zamurowana. Wnętrze wtórnie wyposażone i wykończone współczesnymi materiałami oraz elementami wystroju, jednakże częściowo o formach nawiązujących do historycznych. 

Zabytek dostępny z zewnątrz, wejście do sieni możliwe w godzinach pracy podmiotów zlokalizowanych wewnątrz. W sieni znajduje się podjazd dla osób niepełnosprawnych.

Oprac. Katarzyna Czerlunczakiewicz, OT NID w Lublinie, 12-06-2025 r.