Kościół fil. pw. św. Jerzego, Gorzupia Dolna
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół fil. pw. św. Jerzego

Gorzupia Dolna

photo

Kościół jest cennym przykładem średniowiecznego budownictwa sakralnego. W ściany świątyni wmurowane są renesansowe płyty nagrobne.

Historia

Najstarsza wzmianka o wsi Gorzupia pochodzi z 1246 r. Kolejna, z 1353 r. , związana jest z ówczesnym księdzem, którego określono jako „Nicolaus plebanus de Gorup”. Kościół wzniesiono wcześniej, w 2 poł. XIII w. Pierwotnie tworzył go jednonawowy korpus z przylegającym od wsch. prezbiterium. Prawdopodobnie w XVI w. po stronie zach. dostawiono wieżę, a przy pn. ścianie prezbiterium wzniesiono zakrystię. W tym samym czasie przekształcono część otworów okiennych, zmieniono kształt łuku tęczowego, nawę oraz prezbiterium przykryto sklepieniem krzyżowym. W latach 1539 - 1668 świątynia należała do protestantów. W XVIII w. do południowej ściany nawy dostawiono kruchtę, a obok kościoła, po południowo-wschodniej stronie, wybudowano kaplicę grobową z kryptą.

Opis

Kościół znajduje się w środkowej części Gorzupi Dolnej, po wschodniej stronie drogi Nowogród Bobrzański - Żagań, pośrodku dawnego cmentarza otoczonego kamienno - ceglanym murem. Wejście na teren przykościelny prowadzi przez bramę ulokowaną w południowym fragmencie ogrodzenia, z drogi w kierunku dawnego dworu. Tuż przy bramie usytuowana jest kaplica.

Świątynia jest budowlą orientowaną. Jednonawowy korpus główny, założony na planie zbliżonym do kwadratu, oraz przylegające do niego od wschodu nieco węższe, prosto zamknięte prezbiterium, wzniesiono z kamieni narzutowych. Pierwotne mury zachowały się w pełnej wysokości. Do północnej ściany prezbiterium, na całej jej długości, przylega zakrystia. Po stronie południowej nawy znajduje się prostokątna w rzucie kruchta, a po zachodniej - wieża, zbudowana na rzucie kwadratu, w górnej partii ośmioboczna. Nawę i prezbiterium nakrywają wysokie dachy dwuspadowe o wspólnej kalenicy. Północna połać dachu prezbiterium jest przedłużona nad zakrystię. Wieżę zamknięto ostrosłupowym hełmem zwieńczonym kulą i krzyżem.

Otynkowane elewacje artykułowane są jedynie otworami okiennymi i drzwiowymi. Zachodnie okno nawy oraz okna w elewacjach południowej i wschodniej. prezbiterium zostały zamknięte ostrołukowo. Pozostałe otwory są zamknięte półkoliście. We wszystkich ścianach wieży, w poziomie ostatniej kondygnacji, znajdują się okna biforyjne. W ściany zewnętrzne są wmurowane renesansowe płyty nagrobne.

Wnętrze nawy jest przykryte sklepieniem sieciowym, prezbiterium i kruchty krzyżowym, a zakrystii kolebkowym. Nawę z kruchtą łączy ostrołukowy otwór drzwiowy ujęty uskokowym, profilowanym portalem. Zachował się późnobarokowy ołtarz św. Jerzego.

Obok kościoła stoi kaplica grobowa z kryptą, pochodząca z XVIII w. Została wzniesiona na planie zbliżonym do kwadratu z jedną ściana opartą na murze ogrodzenia. Nakrywa ją dach namiotowy. Wnętrze przesklepiono krzyżowo.

Obiekt jest dostępny dla zwiedzających, możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu.

Oprac. Anna Jackiewicz, OT NID w Zielonej Górze, 26.11.2014 r.

Bibliografia

  • Garbacz K., Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego, t. 2: Powiaty: żarski - żagański - nowosolski - wschowski, Zielona Góra 2012, s. 122-123.
  • Kowalski S., Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010, s. 111.
  • Karta ewidencyjna, Kościół pw. św. Jerzego, oprac. S. Kowalski, S. Dąbrowski, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Zielonej Górze.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2 poł. XIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Gorzupia Dolna
  • Lokalizacja: woj. lubuskie, pow. żagański, gmina Żagań
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy