kościół ewangelicki, ob. rzymskokatolicki garnizonowy pw. Matki Boskiej Królowej Polski, Gniezno
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kościół ewangelicki, ob. rzymskokatolicki garnizonowy pw. Matki Boskiej Królowej Polski

Gniezno

photo

Kościół poewangelicki w Gnieźnie, obecnie garnizonowy, rzymsko-katolicki, pw. NMP Królowej Polski stanowi interesujący przykład architektury sakralnej z k. XIX w. Powstał w latach 1838 – 1842 wg projektu Schildnera zachował swoją pierwotną formę oraz wystrój architektoniczny. Na uwagę zasługują drzwi wejściowe z motywami tond z płaskorzeźbami aniołów autorstwa architekta Karla. F. Schinkela. Kościół jest świadectwem wielokulturowego dziedzictwa Gniezna i Wielkopolski.

Historia

Po drugim rozbiorze Polski w 1793 r. Gniezno znalazło się na terenie nowo utworzonej prowincji pruskiej, tzw. Prus Południowych, które swoim zasięgiem objęło prawie całą Wielkopolskę. Wraz z napływem do miasta ludności niemieckiego wyznania ewangelickiego, głównie urzędników i wojskowych utworzona została gmina ewangelicka. W 1838 r. gmina otrzymała od Fryderyka Wilhelma IV fundusze na budowę nowego kościoła. Kościół wzniesiony został na miejscu poprzedniego, powstałego w latach 1804-06 r. znanego jedynie z rysunków, który ze względu na zły stan techniczny w 1820 roku rozebrano. Zbudowany w latach 1838 – 1842 wg projektu niemieckiego architekta W. Schildnera został na przełomie 1896 r. i 1897 r. znacznie rozbudowany. Do głównej nawy dobudowane zostały dwie boczne nawy, dzięki czemu w budynku uzyskano ok. 823 miejsc siedzących. Obok kościoła znajduje się budynek zarządu gminy, z dobudowaną w 1919 r. salą gimnastyczną, w którym obecnie znajduje się Szkoła Podstawowa nr 5. 

Opis

Miasto Gniezno, siedziba powiatu, usytuowane we wschodniej części województwa wielkopolskiego, na terenie makroregionu zwanego Pojezierzem Gnieźnieńskim. Kościół usytuowany jest w centrum miasta, przy skrzyżowaniu ulic Bolesława Chrobrego i Macieja Łubieńskiego. Przy kościele znajduje się krzyż i pomnik św. Wojciecha (997-1997), patrona Polski i Gniezna. Pomnik zaprojektowany został przez Jerzego Sobocińskiego. Wzniesiony w 1997 roku, z funduszy zebranych w całej Polsce w rocznicę 1000-lecie śmierci św. Wojciecha. Odsłonięty w czerwcu 1997 r. poświęcony został przez Ojca św. Jana Pawła II, podczas VI Pielgrzymki do Polski. 

Kościół trójnawowy wzniesiony został na planie prostokąta, z wyodrębnionym węższym zamkniętym półkoliście prezbiterium, z przylegającymi niższymi: zakrystią i kruchtami oraz wysuniętą wieżą, na osi elewacji południowo zachodniej. Nawa, prezbiterium, zakrystia i kruchty nakryte są oddzielnymi dachami dwuspadowymi i wielopołaciowymi. Nad całością dominuje masywna, zbudowana na rzucie kwadratu wieża, zwieńczona attyką i charakterystycznym stożkowym, ceglanym hełmem. Wszystkie połacie dachu pokryte zostały blachą.

Budowla jest murowana z cegły, nieotynkowana, z cokołem licowanym płytami kamiennymi. W elewacji frontowej, wejście główne do kościoła w formie półkolistego portalu, ozdobione jest rzeźbionymi płycinowymi drzwiami, wypełnionymi płaskorzeźbami, przedstawiającymi anioły podtrzymujące płyty z inskrypcjami. Ceglane elewacje urozmaicają gzymsy i półkoliste nadproża. W elewacjach bocznych rytmicznie rozmieszczone okna, umieszczone są na dwóch poziomach. Wyżej znajdują się okna wysokie, zamknięte półkoliście, niżej mniejsze okna podwójne.

Nawa główna świątyni z nawami bocznymi połączona jest wysokimi półkolistymi arkadami. Całość z zakrystią i bocznymi kruchtami przykrywają płaskie drewniane stropy. Wewnątrz zachowały się oryginalne empory, ozdobione płycinową balustradą wypełnioną motywami rozetowymi. Z pierwotnego wyposażenia świątyni znajdujemy: dwa krucyfiksy, chrzcielnicę, witraże w oknach nawy i prezbiterium, ławki oraz stolarkę drzwiową.

Kościół dostępny do zwiedzania z zewnątrz. 

Oprac. Radomiła Banach, OT NID w Poznaniu, 12-01-2018 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej, TMG 2011
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. V, z. 3: powiat gnieźnieński, Warszawa 1963
  • Dzieje Gniezna, red. J. Topolski, PWN Warszawa 1965

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1890 - 1904
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bolesława Chrobrego 11b, Gniezno
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. gnieźnieński, gmina Gniezno (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy