Kościół parafialny pw. św. Filomeny (pierwotnie św. Marcina), Gniechowice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół parafialny pw. św. Filomeny (pierwotnie św. Marcina)

Gniechowice

photo

Kościół parafialny pw. św. Filomeny (pierwotnie św. Marcina) jest wielofazową, wiejską budowlą sakralną z k. XV w., zbarokizowaną w 1689 r. i regotycyzowaną w 2 poł. XIX wieku.

Historia

Istnienie parafii w Gniechowicach potwierdzone zostało w 1299 roku. Obecny kościół wzniesiono w zasadniczym zrębie w końcu wieku XV. Od reformacji do 1653 r. był świątynią ewangelicką. Znacznie uszkodzony na skutek pożaru wsi w 1642 r., został odbudowany z wykorzystaniem starych murów. Zrekatolicyzowany, od pocz. XVIII w. funkcjonował jako kościół filialny parafii w Zachowicach; od 1845 r. ponownie parafialny. Przebudowany w 1689 r. był budowlą bezwieżową, krytą gontem, ze schodkowym szczytem wschodnim, sklepionym prezbiterium oraz dwoma przybudówkami przy elewacji południowej. W 1838 r. zmodernizowano więźbę dachową i zmieniono pokrycie na dachówkę ceramiczną, dach świątyni zwieńczono drewnianą sygnaturką i od południa dobudowano kruchtę.

W l. 1853-54 kościół poddano gruntownemu remontowi, który odsłonił ślady wcześniejszego pożaru. Rozebrano kamienne sklepienie prezbiterium i zastąpiono je krzyżowym sklepieniem ceglanym. Poszerzono też otwory okienne oraz odnowiono tynki. W 1853 r. zmieniono wcześniejsze wezwanie św. Marcina, na nowe - św. Filomeny.

W l. 1872-73 wzniesiono wieżę z przylegającymi do niej dwoma przybudówkami, a elewacjom nadano neogotycki wystrój. Został on częściowo usunięty w czasie kolejnego remontu w l. 1935-36, który objął również przebudowę wieży. W l. 1994-96 poddano restauracji hełm wieńczący wieżę i dach kościoła, wykonano drenaż i wymieniono tynki elewacyjne.

Opis

Kościół usytuowany na wyniesieniu, w centrum wsi, otoczony cmentarzem ogrodzonym kamiennym murem z dwiema bramami.

Kościół orientowany, murowany, tynkowany. Założony na planie prostokąta, z węższym, prosto zamkniętym prezbiterium i przylegającą do niego od pn. zakrystią. Poprzedzony czworoboczną, oszkarpowaną wieżą krytą ostrosłupowym hełmem, przy której dwie przybudówki. Przy południowej elewacji nawy i prezbiterium niewielkie kruchty. Dachy ceramiczne, dwuspadowe; nad zakrystią i przybudówkami przy wieży pulpitowe. Elewacje zwieńczone gzymsem; otwór w przyziemiu wieży ujęty tynkowym obramieniem. W kruchcie południowej kamienny, gotycki portal z k. XV w., prowadzący do nawy.

Wnętrze świątyni salowe, prezbiterium i kruchta zach. (w przyziemiu wieży) nakryte jednoprzęsłowymi sklepieniami krzyżowymi (wyk. odpowiednio w l. 1853-54 i 1872-73). Zakrystia przesklepiona kolebą o podwyższonej strzałce. W nawie strop i ostrołukowy łuk tęczowy.

Ołtarz główny, chrzcielnica i prospekt organowy neobarokowe (Fr. X. Moschner, l. 1853-54), w ołtarzu obraz św. Filomeny (J. Krachwitz, 1853 r.) oraz barokowe rzeźby; ołtarze boczne barokowe z 2 ćw. XVIII w., odnowione w l. 1853-54; prospekt organowy zmodernizowany w 1902 r.; ambona eklektyczna (Fr. X. Moschner, l. 1853-54). Na elewacji kruchty południowej płyta nagrobna Sabiny Sturm († 1605).

Zabytek dostępny.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 24.10.2014 r.

Bibliografia

  • Degen K., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt am Main 1965, s. 54-57.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa, t. , z. Województwo wrocławskie, Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, pod red. J. Pokory i M. Zlata, Warszawa , s. 21-23.
  • Lutsch H. Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, t. II, Die Kunstdenkmäler der Landkreise des Reg.-Bezirk Breslau, Breslau 1889, s. 441.
  • Pilch J. Zabytki architektury Dolnego Śląska. Wrocław 1978, s. 64.
  • Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska. Warszawa 2005, s. 86.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 285.
 

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: koniec XV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Gniechowice
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. wrocławski, gmina Kąty Wrocławskie - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy