Gdańsk - Stocznia Gdańska, miejsce narodzin Solidarności, Gdańsk
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Gdańsk - Stocznia Gdańska, miejsce narodzin Solidarności

Gdańsk

photo

Wyznaczony rozporządzeniem Prezydenta RP Pomnik Historii obejmuje zespół budowlany Stoczni Gdańskiej, stanowiący przykład ponad stuletnich dziejów rozwoju architektury i budownictwa stoczniowego, ale także miejsca walki o prawa pracownicze i narodzin Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, który odegrał kluczową rolę w obaleniu systemu komunistycznego w XX wieku w Europie.

Dawna gdańska Stocznia Królewska, powstała w 1850 r., po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r. zmieniono jej nazwę na „Stocznię Cesarską”, a po II wojnie światowej (po połączeniu z dawną Stocznią Schichaua)  funkcjonowała pod nazwą Stocznia Gdańska im. Lenina.  

Zasadniczy układ przestrzenny zakładu produkcyjnego stoczni, rozlokowany wzdłuż dwóch równoległych ciągów komunikacyjnych: ul. Wyposażeniowców i ul. Narzędziowców,  ukształtował się w ostatniej ćwierci XIX wieku w wyniku rozbudowy Stoczni Cesarskiej i pozostał do dzisiaj czytelny.  Zachowały się najstarsze budynki murowane z czerwonej cegły, w tym okazały gmach dyrekcji stoczni, budynki dawnej kotlarni, modelarni, kuźni/odlewni, warsztatów ślusarskich, które pomimo częściowych modernizacji cechuje kontynuacja tradycji historyzmu oraz dbałość o detal architektoniczny.

W okresie międzywojennym stocznia działała pod nazwą Stocznia Gdańska, stanowiła własność w równych częściach  Polski i Wolnego Miasta Gdańska, budowała statki rybackie, handlowe i pasażerskie, rozbudowując jednocześnie swoją infrastrukturę, czego śladem są budynki powstałe w nurcie architektury modernistycznej i art deco.

Po wojnie na nowo wybudowanej pochylni A2 zwodowano pierwszy statek pełnomorski, rudowęglowiec „Sołdek”. Stocznia Gdańska stała się największym przedsiębiorstwem stoczniowym w Polsce i z kilkunastotysięczną załogą, jednym z większych zakładów pracy.

O wartości historycznej Stoczni Gdańskiej przesądza przede wszystkim jej związek z ważnymi wydarzeniami. Stała się ona tłem dla strajku robotników w grudniu 1970 r. oraz w sierpniu 1980 r. Podczas strajków sierpniowych ponownie zażądano utworzenia wolnych związków zawodowych oraz wzniesienia Pomnika Ofiar Grudnia. Negocjacje ze stroną rządową odbywały się w budynku tzw. Sali BHP (dawny magazyn torped), w którym podpisano ze stroną rządową „Porozumienia Gdańskie” zawierające 21 postulatów stoczniowców, na mocy których powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”.

Ważnym w sensie symbolicznym obiektem jest także Brama nr 2, dawniej główna Brama Stoczni Gdańskiej, przy której w grudniu 1970 r. od kul wojskowych pacyfikujących strajk stoczniowców zginęły dwie osoby, a 11 odniosło rany. Podczas strajków w sierpniu 1980 r. Brama stała się głównym miejscem kontaktu strajkujących robotników z ich rodzinami, była też miejscem gdzie umieszczono spisane na dwu dużych drewnianych tablicach „Porozumienia Gdańskie”.

Pomnik Poległych Stoczniowców Grudnia 1970 r. wraz z murem i tablicami inskrypcyjnymi jest miejscem upamiętnienia krwawo stłumionego przez komunistyczne władze protestu stoczniowców. Odsłonięty został  w grudniu 1980 r. w dziesiątą rocznicę masakry robotników na Wybrzeżu.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: zabytek techniki
  • Chronologia: 1850 r.
  • Forma ochrony: Pomnik Historii
  • Adres: Gdańsk
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. Gdańsk, gmina Gdańsk
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy