Historia

Budynek powstał w 1636 roku w sąsiedztwie Wielkiej Zbrojowni jako wytwórnia prochu i amunicji. Nazwa „Stara Apteka” jest historycznym, żartobliwym skojarzeniem funkcji apteki z wytwarzaniem „piguł”, czyli kul do broni palnej. Między Starą Apteką a Wielką Zbrojownią znajdował się niewielki dziedziniec, zamknięty od strony zachodniej murem kurtynowym z bramą, wzniesionym w XVII wieku i przebudowanym na przełomie XVII i XVIII wieku. W obrębie Starej Apteki, muru kurtynowego i dziedzińca znajdują się relikty średniowiecznych murów obronnych miasta: Muru Wysokiego, Muru Niskiego, baszty i fosy. W 1945 roku budynek został w dużym stopniu zniszczony. Ocalały mury zewnętrzne z wyjątkiem ściany szczytowej od strony podwórza. Nie zachowały się wnętrza. W 1966 roku obiekt został odbudowany i pełnił funkcję magazynu Teatru Wybrzeże. W latach 2014-2018 w budynku przeprowadzono kompleksowe prace remontowo-rewaloryzacyjne oraz dokonano adaptacji i rozbudowy na funkcję sali teatralnej z zapleczem. Realizacja ta otrzymała wyróżnienie w konkursie Zabytek Zadbany w 2019 roku, w kategorii „adaptacja obiektów zabytkowych”.

Opis

Stara Apteka została zbudowana w stylu manierystycznym według projektu Antoniego van Obbergena. Budynek jest usytuowany szczytowo. Bryła jest  dwukondygnacyjna, trójosiowa, kryta wysokim, dwuspadowym dachem, mieszczącym dwukondygnacyjne poddasze. Ściany są murowane z cegły, a fasada ozdobiona kamieniarskim detalem architektonicznym, nawiązującym do specyficznej funkcji budowli. Na osi fasady znajduje się portal bramny, zamknięty półkolistym łukiem. Klucz portalu ozdobiony jest rzeźbą głowy żołnierza, a na jego klińcach umieszczono reliefy z wybuchającymi moździerzami, obejmującymi ogniem ludzkie postacie. Portal wieńczy herb Gdańska, ujęty po bokach wybuchającymi granatami. W elewację wmurowano kule armatnie. Szczyt budowli ujęto bogatym ornamentem okuciowo-małżowinowym z naczółkiem (zrekonstruowanym). Wszystkie okna osadzone są w kamiennych obokniach z krzyżami okiennymi.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 03.02.2025 r.

Bibliografia: 

• Katalog Zabytków Sztuki, red. naczelna M. Kałamajska-Saeed, T. VIII Miasto Gdańsk, cz. 1 Główne Miasto, red. B. Roll i I. Strzelecka Warszawa 2006, s. 69
• Friedrich J., Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w., Gdańsk 1997, s. 70