Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

Kościół par. pw. św. Barbary, Gdańsk
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Barbary

Gdańsk

photo

Kościół św. Barbary jest kościołem gotyckim, ale jego dzisiejsza bryła jest świadectwem skomplikowanych i burzliwych dziejów miasta.

Historia

Pierwsza wzmianka źródłowa o kaplicy szpitalnej św. Barbary pochodzi z 1387 r., ok. 1430 w miejsce kaplicy wzniesiono niewielki jednonawowy kościół, który od 1456 uzyskał status parafialnego. W latach 1485-89 kościół rozbudowano, przypuszcza się, że planowano budowę dwu- lub trzynawowego kościoła. Ambitne plany zniweczone zostały pożarami w latach 90. XV w. Po 1499 r., podczas ostatniego etapu budowy, ograniczono się do jednej nawy. W 1557 r. kościół św. Barbary przejęli luteranie. W latach 1619-10 podwyższono wieżę i zwieńczono ją renesansowym hełmem, ok. 1690 zastąpiono gotycki szczyt wschodni prostym szczytem barokowym. W latach 1726-28, w związku z rosnącymi potrzebami duszpasterskimi, dobudowano nawę południową i przeorientowano wnętrze (oś północ-południe). W czasie wojen napoleońskich (lata 1806-13) w kościele mieścił się czasowo magazyn dla kawalerii i lazaret. Wiosną 1945 kościół został spalony i bardzo poważnie zniszczony, pozostały jedynie mury obwodowe bez górnych kondygnacji wieży. Przez wiele lat kościół pozostawał w stanie zabezpieczonej ruiny, w 1961 r. nad nawą założono żelbetowy strop i przykryto go prowizorycznym dachem. W 1966 r. władze wydały pozwolenie na odbudowę, ale zadecydowały o rozbiórce nawy południowej. Odbudowę kościoła zakończono w 1974 roku.

Opis

Kościół orientowany, wolnostojący, usytuowany w północnej części Dolnego Miasta, u zbiegu ul. Długie Ogrody i ul. Świętej Barbary. Kościół niejednorodny stylowo, w swej zasadniczej części gotycki, rekonstruowane górne kondygnacje wieży i hełm - renesansowe, szczyt wschodni (nie w pełni rekonstruowany) - o formach barokowych. Jednonawowy, czteroprzęsłowy, wzniesiony na rzucie nieregularnego prostokąta z czworoboczną, masywną wieżą od zachodu (ustawioną pod katem i zsuniętą z osi w kierunku południowym) i czworoboczną zakrystią od północy. We wnętrzu, przypory wciągnięte do środka tworzą dwa rzędy płytkich kaplic, w grubym murze ściany zachodniej mieści się okrągła klatka schodowa. Od strony północnej korpus kościoła opięty dodatkowo przyporami zewnętrznymi; dach dwuspadowy z lukarnami; wieża pięciokondygnacyjna z ośmiobocznym, latarniowym hełmem zwieńczonym. Kościół ceglany, dominuje cegła gotycka i polski wątek muru, podczas odbudowy w wieży zastosowano szkieletową konstrukcją żelbetową. Nad nawą i w górnych kondygnacjach wieży stropy żelbetowe, w kruchcie pod wieżą zrekonstruowane sklepienie kryształowe, w kaplicach sklepienia krzyżowe. Więźba dachowa stalowa, dach i hełm wieży kryte blachą miedzianą. Elewacja południowa przekształcona została w latach 1726-28, podczas budowy nawy bocznej, w miejscu gotyckich otworów okiennych przebito półkoliste arkady, które obecnie przesłonięte są nowoczesnymi witrażami. W elewacji wschodniej dominuje oprofilowane ostrołukowe okno z neogotyckim maswerkiem, ponad to ostrołukowy portal i szczyt pięcioosiowy z naczółkiem. W południowej elewacji wieży mieści się główny portal kościoła (ostrołukowy, profilowany i rozglifiony). Wnętrze salowe z wyodrębnioną kruchtą podwieżową, lico ścian ceglane, sklepienia i strop bielone. W odbiorze całości wyróżniają się cztery barwne witraże w arkadach ściany południowej (bryły szkła w betonowej oprawie, proj. B. Massalska). Aranżacja wnętrza współczesna, z pierwotnego wyposażenia zachowane jedynie trzy płyty nagrobne.

Zabytek dostępny.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 22.10.2014 r.

Bibliografia

  • Friedrich J., Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w., Gdańsk 1997, s. 159-160.
  • Sulikowski B., Kościół św. Barbary, [w:] Encyklopedia Gdańska, red. naukowa B. Śliwiński, Gdańsk 2012, s. 502-503.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1 ćw. XV - pocz. XVI w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Nowe Ogrody , Gdańsk
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. Gdańsk, gmina Gdańsk
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

uzupełnij dane tego obiektu

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy