Historia

Przebieg ulicy Piwnej, a obecnie Marii Skłodowskiej – Curie wytyczono około 1880 roku zgodnie z planami perspektywicznymi rozwoju Białegostoku. Nieruchomości przy tej ulicy stanowiły własność miasta, które wystawiało je na publiczną licytację. Przed 1929 rokiem jedną z niezabudowanych działek nabyła Stefania Frick. Była ona żoną Stefana Fricka, który pełnił wówczas funkcję sędziego grodzkiego, później podprokuratora, a od 1937 roku sędziego śledczego w Sądzie Okręgowym w Białymstoku. Małżeństwo Fricków w latach 1937-1939 na zakupionej działce wybudowało okazały, nowoczesny, modernistyczny dom. W 1944 roku dom został przejęty przez Tymczasowy Zarząd Państwowy. W 1946 roku Zarząd Miasta udostępnił dom personelowi pracującemu w szpitalu miejskim, położonym w bliskim sąsiedztwie. Lokatorami willi zostali znani białostoccy lekarze, m.in.: Ludwik Komczyński, w latach 1962-1970 rektor Akademii Medycznej oraz Feliks Oleński, znakomity chirurg, w latach 1962-1964 pełniący funkcję prorektora ds. klinicznych. W 1978 roku Akademia Medyczna podjęła próbę przejęcia praw własności do budynku przez zasiedzenie. Jednak starania te zakończyły się fiaskiem. Dnia 1 stycznia 1985 roku wydano decyzję o komunalizacji nieruchomości, co oznaczało regulację stanu własności na rzecz miasta Białystok. Obecnie willa stanowi własność prywatną. 

Opis    

Willa nr 24 przy ulicy Marii Skłodowskiej – Curie to budynek wolnostojący, murowany, otynkowany, podpiwniczony, założony na planie wielokąta zbliżonego do rombu, przykryty płaskim dachem. Główny korpus jest dwukondygnacyjny, segment południowy dwuipółkondygnacyjny. Elewacja frontowa od ulicy Marii Skłodowskiej – Curie (północno wschodnia): dwukondygnacyjna, pięcioosiowa, z małymi otworami piwnicznymi w przyziemiu. Na osi parteru znajduje się prostokątny otwór wejściowy, ujęty po bokach pionowymi blokami, zakończony płaskim daszkiem pulpitowym. Nad wejściem wyodrębniona w bryle i zaakcentowana wielokwaterowym przeszkalaniem klatka schodowa. Naroża partii klatki schodowej sięgającej ponad dach, zostały zaoblone, a całość przykryta płaskim dachem. Na osiach umieszczone duże, prostokątne otwory okienne. W cofniętym, wschodnim narożu w obu kondygnacjach balkony o pełnych murowanych balustradach od frontu i ażurowych kratkach od wschodu. Elewację boczną (południowo wschodnią) urozmaicają dwa płycinowe pasy z rzędem niewielkich, kwadratowych okienek. W elewacji tylnej (południowo zachodniej) na czterech osiach otwory okienne w tym narożne oraz niewielki półkolisty balkon z ażurową balustradą. Elewacja północno zachodnia ma charakter ściany szczytowej. 

Willa nr 24 przy ulicy Marii Skłodowskiej – Curie jest nośnikiem wartości artystycznych. Wyrażają się one w kubicznej bryle, której każdy człon został wyraźnie zaakcentowany. Budynek cechuje prostota, brak historycznego ornamentu, płaskie dachy, asymetria, zestawienie prostopadłościennych brył o zróżnicowanej wysokości. W kompozycji elewacji willi, jednym z najważniejszych elementów są rytmicznie rozmieszczone otwory okienne pozbawione obramień i detalu. Należy tu wyróżnić typowe dla modernizmu: okna w układzie pasowym, okna narożne podkreślające ostre załamania bryły, okno tzw. termometr w klatce schodowej. O nowoczesnych standardach lat 30. XX wieku w budownictwie mieszkaniowym świadczą również duże tarasy, umieszczone na obu piętrach w jednym z naroży willi. Poprzez zachowaną oryginalną substancję i brak przebudów, dom odznacza się dużym stopniem autentyczności.

Zabytek jest dostępny z zewnątrz. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 03.03.2026 r.

Bibliografia    

• Architektura dwudziestolecia w Białymstoku, oprac. I. Górska, J. Kotyńska – Stetkiewicz, A. Kułak, K. Niedźwiecka, M. Wróbel, W. Wróbel, Białystok 2025, s.495-501.
• Dolistowska M., W poszukiwaniu tożsamości miasta. Architektura i urbanistyka Białegostoku w latach 1795-1939, Białystok 2018, s. 327.  
• Fiedorowicz T., Kietliński M., Maciejczuk J., Białostockie ulice i ich patroni, Białystok 2018, s. 354.    
• Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 12, województwo podlaskie (białostockie), z. 2, Miasto Białystok, pod red. M. Zglińskiego i K. Kolendo-Korczak, Warszawa 2015, s. 209-210.
• Mikulicz T., Białystok. Przedwojenna willa przy Skłodowskiej 24 trafiła do rejestru zabytków. Najpierw mieszkał tu sędzia, potem znani lekarze, „Kurier Poranny” 29.04.2019, https://poranny.pl/bialystok-przedwojenna-willa-przy-sklodowskiej-24-trafila-do-rejestru-zabytkow-najpierw-mieszkal-tu-sedzia-potem-znani-lekarze/ar/c9-14082067 [dostęp: 06.02.2026].  
• Wicher S., Białostocka architektura modernizmu, Białystok 2013. 
• Wiesław W., Ul. Marii Skłodowskiej – Curie 24. Tu mieszkał sędzia śledczy Stefan Frick, „Kurier Poranny” 21.12.2014, https://poranny.pl/ul-marii-sklodowskiejcurie-24-tu-mieszkal-sendzia-sledczy-stefan-frick/ar/4935403 [dostęp: 06.02.2026].