Historia obiektu

W starszej literaturze przedmiotu grodzisko było datowane na VIII-IX/X w. i XI-XII w. Po badaniach Krzysztofa Czapli chronologia została zmodyfikowana. Wydzielono dwie fazy użytkowe: pierwszą datowano na połowę IX do 1 połowy X wieku, drugą na 2 połowę X do 1 połowy XI wieku. Według Krzysztofa Czapli gród wznieśli Dziadoszanie, później był wykorzystywany jako element systemu wojskowo-administracyjnego państwa wczesnopiastowskiego. Prawdopodobnie od wschodu do grodu przylegała osada, której datowanie nie jest znane.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pradoliny Głogowskiej, około 1,20 km od wschodniego krańca wsi Borek i około 2 km od centrum wsi Przedmoście, nad Południowym Kanałem, na niewielkim wzniesieniu. Na terenie stanowiska archeologicznego prowadzona jest działalność rolnicza.

Opis stanowiska:

Założenie obronne na planie owalu składa się z dwóch członów. Do członu głównego (południowego) o wymiarach 55×60 m od północy przylega rozległe podgrodzie o wymiarach 90×80 m. Założenie jest otoczone wałem, którego ślady widoczne są również między członami. Prawdopodobnie do grodu prowadziły dwie bramy, których ślady jako przerwy w anomaliach liniowych zamanifestowały się we wschodnim i południowo-wschodnim odcinku wału.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Pierwsze wzmianki o grodzisku w Przedmościu, potem Borek pochodzą sprzed 1945 r. Około 1930 r. oględziny grodziska przeprowadził Max Hellmich. W 1968 r. obiekt był badany sondażowo przez Mieczysława Kaczkowskiego. W obrębie członów I i II założono dwa wykopy o wymiarach 2×1 m. Znaleziono  pozostałości drewnianych chat, ceramikę i zwęglone zboże. Wyniki badań nie były szerzej publikowane.

W 1981r. w czasie realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski Wacław Pogorzelski opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego wpisanego do rejestru zabytków i znalazł 73 fragmenty wczesnośredniowiecznej ceramiki, którą datował na X-XII wiek. Badacz sygnalizował niszczenie stanowiska przez rozorywanie. Ów fakt potwierdziła Sylwia Wuszkan, która w 1995 r. przeprowadziła inspekcję konserwatorską.

W związku z powyższym w 2001 r. Krzysztof Czapla podjął badania wykopaliskowe.

Badacz rozpoznał między innymi konstrukcje wałów członu głównego. Ustalił, że wały pierwszej fazy wzniesiono ze skrzyń wypełnionych piaskiem i gliną ułożonych na glinianym nasypie. Od wewnątrz skrzynie były wsparte wbitymi pionowo palami. Na zewnątrz zalegały w dużej ilości kamienie, które mogły też stanowić element konstrukcyjny obwałowania. W drugie fazie wał zbudowano ze skrzyń o konstrukcji zrębowej. W trakcie badań wykopaliskowych znaleziono kilkaset ułamków ceramiki naczyniowej.

W latach 2014-2019 realizowano projekt pt.: Atlas grodzisk wczesnośredniowiecznych z obszaru Polski. W jego ramach przeprowadzono badania geofizyczne grodziska w Borku-Przedmościu, które uzupełniły informacje na temat stanowiska wynikające z badań inwazyjnych. Badania te objęły swoim zasięgiem wzniesienie, na których jest usytuowane grodzisko. Zarejestrowano liczne anomalie liniowe i punktowe. W obrębie podgrodzia (część północna założenia) odnotowano dwie anomalie liniowe wzdłuż krawędzi wzniesienia. Na członie głównym (południowa część założenia) anomalie liniowe mają inny charakter. Jest to wiele linii w układzie koncentrycznym, obejmującym krawędź i stok wzniesienia.  Ślady te są interpretowane jako pozostałości umocnień, a różnice między nimi mogą, według badaczy, wynikać z innej konstrukcji lub czasu budowy. W układach liniowych zauważono przerwy, które są prawdopodobnie pozostałościami bram/wejść. Jedno z takich wejść/bram miałoby znajdować się we wschodnim odcinku wału i prowadzić na podgrodzie. Drugie wejście/brama zostało zarejestrowane w południowo-wschodnim odcinku wału. Prowadziłoby jednocześnie na podgrodzie i do członu głównego. Po zewnętrznej stronie wejścia/bramy wschodniego odnotowano ślady zinterpretowane przez badaczy jako pozostałości mostu lub kładki.

Na podgrodziu zarejestrowano liczne anomalie punktowe, które niekiedy łączą się ze sobą, tworząc zarysy partii przyziemnych budynków. Podobne ślady są widoczne poza terenem grodziska, głównie po stronie wschodniej, co może świadczyć o istnieniu w tym miejscu osady.

Grodzisko zostało zinwentaryzowane przez badaczy z Politechniki Wrocławskiej na podstawie materiałów z laserowego skaningu lotniczego pozyskanych z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Z wynikami analiz opublikowanymi w 2019 r. można zapoznać się na stronie internetowej projektu:

http://www.odgrodudozamku.pl/stanowisko/borek-st-1-motte/ (dostęp: 08.03.2024)

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 25-01-2021 r.