Historia obiektu

Pierwsze wzmianki o wsi Wykroty (Waldau) pochodzą z połowy XIV wieku. Wtedy cesarz Karol IV podarował wieś Lutherowi von Penzig. W 1470 r. Wykroty należały do rodziny von Haugwitz. Później do rady miasta Lubania, rodziny von Gersdorf, rady miasta Zgorzelca, od 1627 r. znowu do rodziny von Gersdorf. W 1739 r. Siegfried von Gersdorf wzniósł nową siedzibę w środkow-wschodniej części parku. Do dzisiaj widoczne są pozostałości murów dworu.

Kościół w Wykrotach miał istnieć już w XII w., jednak po raz pierwszy został wymieniony dopiero w 1346 r., w dokumencie jurysdykcyjnym biskupstwa miśnieńskiego. W 1550 r. został przebudowany w stylu renesansowym. W latach 1689-90 dostosowano go do potrzeb społeczności protestanckiej.

Park, na terenie którego znajduje się grodzisko, założono w XVIII wieku. W 1 poł. XIX w. nadano mu romantyczny charakter.

Około 40 m na południe od grodziska jest zlokalizowany średniowieczny krzyż pokutny z wyrytem symbolem włóczni jako narzędzia zbrodni. Nie wiadomo czy krzyż znajduje sie in situ czy został umieszczony w parku, gdy zmieniano jego charakter na romantyczny.

W związku z brakiem weryfikacyjnych badań wykopaliskowych grodziska w Wykrotach trudno stwierdzić w jakim stopniu relikt siedziby średniowiecznych właścicieli wsi został zmodyfikowany dla potrzeb parku romantycznego, w obrębie którego jest zlokalizowany.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pogórza Izerskiego, w centrum wsi, ok. 150 m na południowy wschód od zabudowań folwarku, na terenie parku dworskiego wpisanego do rejestru zabytków.

Opis stanowiska:

Założenie wzniesiono na planie owalu. Wymiary górnej powierzchni wynoszą 15 x 19, wysokość nasypu 1,50 m. Od strony zachodniej są widoczne ślady fosy i rozsypisko wału o całkowitej długości 30 m. Szerokość wału u podstawy wynosi 2 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było znane przed 1945 rokiem. W 1966 r. Jerzy Romanow wykonał pomiary obiektu i szkic. Planowano przeprowadzenie badań sondażowych w latach 1969-1970, które miały wyjaśnić funkcję i chronologię obiektu. Niestety brak informacji o realizacji tego projektu badawczego. W ramach akcji weryfikacyjno-poszukiwawczej Archeologicznego Zdjęcia Polski stanowisko było badane powierzchniowo przez zespół: Stanisław Firszt i Wojciech Grabowski w 1998 roku. W trakcie tych badań znaleziono jeden fragment  późnośredniowiecznej ceramiki.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 18.05.2020