Historia

Istnieje wiele naukowych teorii dotyczących chronologii i pochodzenia „Niedźwiedzia”. Niektórzy badacze widzieli w nim również, dzika czy lwa. Fritz Geschwendt uważał, że twórcami tego dzieła kamieniarskiego mogą być Celtowie, a rzeźba jest wyobrażeniem celtyckiego bóstwa żeńskiego. Teorię o celtyckim pochodzeniu rzeźby rozwinęła w okresie powojennym Janina Rosen-Przeworska, przy czym według niej ślężańska rzeźba przedstawia dzika. Zarówno niedźwiedź jak i dzik uosabiały u Celtów boginie: Atrio i Arduinę. Istniała również, budząca wiele kontrowersji, koncepcja o germańskim pochodzeniu rzeźb, które mieliby stworzyć Silingowie (jedno z plemion wandalskich) w swoim ośrodku kultowym na Ślęży. Helena Cehak-Hołubowiczowa łączyła rzeźbę z ludnością kultury łużyckiej z końca epoki brązu i początku epoki żelaza. Sugerowała również związki „Niedźwiedzia” z kulturą starożytnej Grecji, której wpływy różnymi drogami miałyby docierać u schyłku epoki brązu i później m.in. na tereny Dolnego Śląska. Niedźwiedzica była w Grecji czczona jako atrybut bogini Artemidy. Bogusław Gediga dopatrywał się przejawów kultu solarnego w znakach ukośnego krzyża i lunarnego wespół z kultem płodności w postaci niedźwiedzicy. Za najbardziej prawdopodobną przyjmuje się koncepcję, według której rzeźba powstała u schyłku epoki brązu lub we wczesnej epoce żelaza a jej twórcami byli przedstawiciele ludności kultury łużyckiej. Znak ukośnego krzyża nie ma formalnego związku z rzeźbą. Został wyryte w okresie średniowiecza w celu wyznaczenia granic własności i później.

Opis

Rzeźba znajduje się w pobliżu miejsca swojego odkrycia tzn. na północnym zboczu Ślęży. Obok Niedźwiedzia ulokowano Pannę z rybą.

Niedźwiedź został wykonany z granitu ślężańskiego. Mierzy 1,7 m długości, 1 m wysokości, ok. 0,60 m szerokości. Na grzebiecie widoczny jest znak ukośny krzyż o wymiarach 36 x 35 cm. Niedźwiedź ma utrącone tylne nogi i uszkodzoną głowę.

Rzeźba została odkryta w 1733 przez G. H. Burgharta w rumowisku skalnym przy drodze z Sobótki, Strzegomian i Sobótki-Górki przez północne zbocze na szczyt Ślęży, w miejscu, gdzie obecnie się znajduje. Obok Niedźwiedzia, bardzo podobnego do rzeźby, która obecnie znajduje się obok kościoła na szczycie Ślęży odkryto rzeźbę Panna z rybą.

Zabytek dostępny, oznakowany kamienną tablicą.

oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 29-03-2016 r.