Historia obiektu

Zespół osadniczy w Dobrzejowicach, w skład którego wchodzi gród i osada przygrodowa  jest obecnie datowany na IX-X w. Wznieśli go i użytkowali Dziadoszanie. Ograniczony zakres badań i zniszczenie stanowiska utrudniają rekonstrukcję jego pierwotnej formy, rozplanowania oraz ustalenie w jaki sposób zakończyło się funkcjonowanie grodu i osady przygrodowej.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pradoliny Głogowskiej, ok. 750 m na północny wschód od centrum Dobrzejowic, na terasie nadzalewowej, między Odrą na północy i jej dopływem Dobrzejówką na wschodzie. Obszar stanowiska jest częściowo porośnięty drzewami, częściowo uprawami.

Opis stanowiska:

Według danych archiwalnych sprzed 1945 r. założenie obronne wzniesiono na planie owalu o wymiarach 35×70 m. Mieczysław Kaczkowski określał obiekt jako stożkowaty o średnicy 60 m. Od południa i wschodu miała do niego przylegać osada-podgrodzie. Człony oddzielała od siebie półkolista, szeroka fosa, widoczna również obecnie na zdjęciach lotniczych. Nie zachowały się wały, co utrudnia rekonstrukcję pierwotnego wyglądu założenia obronnego. Z informacji archiwalnych z lat 1927 i 1930 wynika, że już wówczas stanowisko było częściowo zniwelowane.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było znane przed 1945 r. pod nazwą miejscowości Czerna (Alt Tschirne lub Alteichen) lub Dobrzejowice (Doberwitz). Około 1930 r. oględziny grodziska przeprowadził  Max Hellmich. W 1932 r. nauczyciel z Bytomia Odrzańskiego przekazał do wrocławskiego muzeum 30 fragmentów naczyń znalezionych na grodzisku. W roku 1936 grodzisko było badane wykopaliskowo, przy okazji budowy na szczycie wzniesienia, bliżej nieokreślonego, budynku. Pozyskano ceramikę, przęślik i kościany przedmiot. W 1937 r. dokonano przypadkowych odkryć na terenie osady. Wszystkie zabytki zaginęły. Zachowały się jedynie rysunki niektórych z nich.

W 1966 r.  Mieczysław Kaczkowski badał sondażowo teren zlokalizowany na południe i wschód od grodu. Odkrył wówczas 2 chaty, obiekt, który zinterpretował jako wędzarnię ryb oraz 5 jam gospodarczych oraz liczne zabytki ruchome w postaci: ceramiki, kości zwierzęcych, przedmiotu wykonanego z rogu, glinianego przęślika, szklanego paciorka, noży i krzesiwa. Na podstawie dokonanych wówczas odkryć ustalano chronologię całego zespołu osadniczego: VIII-IX w. lub IX - poł. X w. – wg Mieczysław Kaczkowskiego, VIII-IX/X w. – wg Jerzego Lodowskiego.

W 1991r. w czasie realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski Zdzisław Wiśniewski opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego wpisanego do rejestru zabytków. Badacz znalazł 46 ułamków ceramiki i fragment prażnicy.  

W 2015 r. badania powierzchniowo-sondażowe grodziska i osady przygrodowej prowadziła Sylwia Rodak, konsultował Sławomir Moździoch. Badania sondażowe ograniczyły się do wykonania jednego wykopu o wymiarach 1×2m, w którym osiągnięto głębokość 200 cm.  Wykonano również badania elektromagnetyczne oraz odwierty geologiczne, w 2016 r. - zdjęcia lotnicze.

Na terenie grodziska znaleziono 212 ułamków ceramiki, 2 fragmenty prażnic, kości zwierzęce, 4 nieokreślone przedmioty metalowe, muszle i żużel. Na terenie osady przygrodowej odkryto: 243 ułamki ceramiki, 6 fragmentów prażnic, kości zwierzęce i gliniany przęślik datowany na okres wpływów rzymskich. Analiza technologiczno-stylistyczna zabytków pozwala datować stanowisko na fazę plemienną wczesnego średniowiecza, czyli IX-X w.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 12-01-2021 r.