Historia obiektu

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1250 r. Wówczas Magnice były znane jako Sobegartn, Sobgar (później: 1316 Maga, 1323 Magnicz, 1353 Magenicz, 1425 Magenicz, 1548 Magenitz, 1666 Matznitz, 1743 Magnitz, 1845 Magnitz, 1937–1945 Magning).

W 1250 r. Adam Gizler kupił od braci Yca i Michała, synów komesa Stefana zwanego Mezvado wówczas jeszcze połączone wsie Magnice i Chrzanów zwane Sobegartn. W 1316 r. mieszczanin wrocławski Konrad Siebenwirt kupił dział ziemi w Magnicach. Od 1323 r. Jan von Reste skupował kolejne części majątku. W dokumentach z lat 1357-1359 figurował jako właściciel dóbr magnickich. W latach 1420-1425 były to dobra dziedziczne Wawrzyńca Steinkellera. W dokumencie z 1493 r. jako dziedziczna pani Magnic pojawiła się Urszula Lanke, a jako dziedziczna pani Sobgarten Agnieszka Schebitz.

Budowa dworu obronnego w Magnicach mogła rozpocząć się już po przejęciu dóbr przez bogatych wrocławskich mieszczan Schebitzów ale najpewniej dopiero za czasów ich powinowatych Lebów. Jako część dziedzictwa Katarzyny Schebitz wieś przeszła w ręce jej męża Macieja Młodszego Lebe – syna sukiennika. Maciej wprawdzie nie potrafił właściwie zarządzać majątkiem, ale uzyskał od króla Czech Władysława Jagiellończyka tytuł szlachecki. Jego syn ukończył w 1572 r. budowę obronnego dworu i dokupił majątek w Chrzanowie, należący kiedyś do Schebitzów. Kolejny właściciel z rodu von Lebe, Daniel, był dość nietypowym przedstawicielem średniozamożnej, prowincjonalnej szlachty. Jego zainteresowania wykraczały poza gospodarstwo, modlitwę i ewentualnie rozrywkę. W magnickim dworze znajdował się pokój zwany biblioteką pana, w którym Daniel przechowywał archiwum rodzinne (250 posegregowanych dokumentów obejmujących okres od XIII do XVI w.) i księgozbiór liczący 83 woluminy czyli dużo jak na ówczesne czasy i pozycję właściela. Oprócz dzieł religijnych i dotyczących uprawy roli oraz pomiarów, znajdowały się tam rozprawy Erazma z Rotterdamu oraz dzieła starożytnych, greckich i łacińskich klasyków wraz z gramatykami. W pokoju małżonki Daniela stało biurko pisarskie, z którego prawdopodobnie obydwoje korzystali. W zbiorach małżonków znajdował się również (niestety niezachowany) Stammbuch z wpisami znajomych rodziny. Wystrój dworu nie był okazały ani bogaty w porównaniu z innymi siedzibami, znanymi z opisów. Małżonkowie mieli również niewiele kosztowności. Po śmierci Daniela, jego żona Regina Schlieben wraz z małymi dziećmi musiała wydzierżawić majątek, ponieważ okazało się, że małżonek miał długi, w tym niezapłacone podatki. W 1606 r. Regina zamieszkała z dziećmi w 2-łanowym majątku kmiecym. W 1620 r. właścicielem Magnic i majątku, w którym mieszkała Regina był już Kaspar Porschnitz. Wśród kolejnych właścicieli dóbr magnickich wymieniani są: rodzina von Teich, rodzina von Reichel, radca dworu Assmann, baron von Seydlitz, dzierżawca królewskich ceł drogowych Epstein z Wrocławia, rodzina vom Rath. W tym czasie dwór był wielokrotnie przebudowywany w celu dostosowania do aktualnych potrzeb.

W 2 poł. XIX w., gdy wybudowano nową siedzibę, renesansowy dwór został przekazany przez właścicieli na cele dobroczynne.

W związku z brakiem wiarygodnych badań archeologicznych nie ma pewności czy renesansowy dwór na kopcu wpisany do rejestru zabytków jako średniowieczne grodzisko z fosą został rzeczywiście wzniesiony na średniowiecznym założeniu obronnym. Nie można tego wykluczyć. Wówczas pierwotną siedzibę mógł wznieść np. Jan von Reste.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Równiny Wrocławskiej, we wschodniej częsci wsi, w pobliżu folwarku, na północny wschód od pałacu (rekonstrukcja).

Opis stanowiska:

Założenie obronne było wielokrotnie przebudowywane. Zachował się kopiec o wymiarach: u podstawy 31 (niepełny) x 37 m, u góry 22 (niepełny) x 28,5 m. Wysokość nasypu wynosi od 1,5–2 m. W jego centralnej części znajduje się ruina murowanego dworu wzniesionego na planie prostokąta. Zachowały się piwnice. Od południa i wschodu widoczna mokra fosa szerokości 11,5-18 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

W okresie międzywojennym stanowisko było badane powierzchniowo. W 2006 r., po prospekcji terenowej z roku 2005, Tomasz Ciasnocha opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego. Obiekt nigdy nie był badany wykopaliskowo. Według uzasadnienia decyzji o wpisie do rejestru zabytków, forma obiektu(?) oraz znaleziska ułamków średniowiecznej ceramiki dokonane w trakcie badań powierzchniowych(?) zdecydowały o sklasyfikowaniu pozostałości renesansowego dworu jako średniowiecznego grodziska z fosą. Wpis do rejestru objął, poza stanowiskiem archeologicznym, tereny przyległe.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek jest dostępny. 

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 29-07-2020 r.