Historia obiektu

Po znalezieniu na Górzcu ułamków ceramiki kultury łużyckiej powstała hipoteza, że mogło to być miejsce kultowe, podobne do pradziejowego sanktuarium na Ślęży. Brak jednak innych przesłanek.

Dawni kronikarze wiązali powstanie zamku z osobą księcia Henryka Brodatego, który miał go wznieść przed 1238 r. jako Heinrichsburg.

Na pewno zamek istniał w XIV w. i był własnością ksiażęcą. Z roku 1339 pochodzi dokument wystawiony przez księcia Henryka I jaworskiego, w którym władca nadaje folwark we wsi Pomocne rycerzowi Henrykowi von Cygenberge pod warunkiem, że posiadłość będzie związana (zapewne chodziło o świadczenie usług) z zamkiem, póki będzie on własnościa księcia.

Na zboczach Górzca znajduje się wiele śladów działalności górniczej: zapadliska szybów, sztolnie. Wiadomo, że np. w sztolni wydobywczej Rudolf, zlokalizowanej w pobliżu drogi kalwaryjskiej na wysokości 276 m n.p.m. wydobywano rudę żelaza. Surowiec ten eksploatowano również w innych sztolniach na zboczach Górzca w okresie od XVII w., z przerwami, do 1942 r. Nie można wykluczyć, że jakaś działalność górnicza, obejmująca np. inne kruszce była w tym rejonie prowadzona również wcześniej. Według Małgorzaty Chorowskiej i zespołu można rozważyć koncepcję związku zamku z polami górniczymi na Górzcu, których miałby strzec. Badacze wskazują też inną hipotezę, według której zamek ochraniał nowo kolonizowany teren wokół Górzca. Pobliskie wsie były lokowane na prawie niemieckim około połowy XIII wieku.

Okoliczne wsie należały do rycerzy i klasztoru lubiąskiego. Folwark w Pomocnem, o którym mowa w dokumencie z 1339 r. był własnością rodu von Zedlitz, chociaż jakieś udziały mieli również cystersi. Na pewno Zedlitzowie byli właścicielami folwarku jeszcze w 1446 r.

W dokumentach wydawanych po roku 1339 r., a dotyczących Pomocna brak wzmianek o zamku na Górzcu. Być może przestał istnieć już w XIV w., po śmierci księcia Henryka I w 1346 r.

W okresie przedwojennym na zboczu Górzca znaleziono misę śląską i kord, który obecnie jest datowany na XV wiek. Badacze dopatrują się jego związku z wojnami husyckimi. W sierpniu 1428 r. po nieudanym szturmie na Jawor wojska husyckie plądrowały  okolice, w tym również Męcinkę. Niewykluczone, że żołnierze zapuścili się na Górzec.

W XVII w. na szczycie Górzca zbudowano kapliczkę, a w 1740 r. wytyczono od strony Męcinki drogę krzyżową. Na wierzchołek prowadzą schody wykute w skale. Podobno po sekularyzacji klasztoru w 1810 r. w dolnej kapliczce zamieszkał mnich z Lubiąża.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pogórza Kaczawskiego, na górze Górzec (445 m n.p.m.), około 2,5 km. Na zachód od wsi Pomocne i około 3 km na południowy zachód od Męcinki. Teren zalesiony.

Opis stanowiska:

Zamek został wzniesiony na planie zbliżonym do elipsy o osiach około 45 m i 23 m. Powierzchnia majdanu jest nierówna. Najwyższy punkt znajduje się w północno-wschodniej części założenia. Na zachód i południe od tego punktu są widoczne rozsypiska murów. Relikty muru w części zachodniej mają długość 18 m i szerokość u podstawy do 2,5 m. Mur wzniesiony z dużych bloków bazaltu łączonych zaprawą wapienną, zakręca pod kątem prostym. Być może jest to pozostałość budynku mieszkalnego na planie prostokąta. W południowej części majdanu jest widoczne rozsypisko muru obwodowego długości około 20 m, szerokości u podstawy około 4 m i wysokości do 2,1 m. Od południowego zachodu założenie otacza kamienno-ziemny wał. Za nim widoczna jest sucha fosa głębokości do 9 m. W obrębie założenia i przy drodze z Mecinki znajdują stacje drogi krzyżowej, a na szczycie kaplica.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było znane badaczom już w XIX w., jednak nigdy nie przeprowadzono badań wykopaliskowych. W 1983 r. w ramach realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 80-19 zespół w składzie: Czesław Francke, Maria Górecka i Aleksander Limisiewicz opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 01-07-2020