Historia obiektu

W starszej literaturze grodzisko w Rogowie Sobóckim-Strachowie jest datowane na VIII-IX wiek. Po przeanalizowaniu wyników badań archeologicznych prowadzonych w latach 1973-1974 uznano, że założenie obronne wzniesiono nieco później, w czasach wczesnopiastowskich.

Najstarsze ślady osadnictwa na wzniesieniu nad Czarną Wodą są datowane na okres neolitu. Badacze odkryli w tym miejscu ułamki naczyń kultury pucharów lejkowatych, toporki kamienne, narzędzia krzemienne oraz półsurowiec do ich wytwarzania.  Znaleziono również jamę o wymiarach 1,1 x 1,2 m, w której wypełnisku znajdował się wyłącznie materiał kultury pucharów lejkowatych. Można przypuszczać, że neolityczna osada funkcjonowała tutaj przez jakiś czas.

Kolejny epizod osadniczy związany z ludnością kultury łużyckiej z okresu halsztackiego był, według Jerzego Lodowskiego, raczej krótkotrwały, o czym ma świadczyć znikoma ilość zabytków i brak obiektów nieruchomych czyli reliktów zabudowań mieszkalnych i/lub gospodarczych.

Nie można wykluczyć, że później miejsce nad Czarną Wodą również było odwiedzane. Z tego czasu znaleziono jednak tylko fragment bransolety celtyckiej.

Na pewno istniała tu osada we wczesnym średniowieczu, przed wzniesieniem założenia obronnego. Pod wałem znaleziono bowiem warstwę kulturową miąższości 20-30 cm, zawierającą ceramikę oraz pozostałości paleniska. Według Jerzego Lodowskiego osada ta mogła istnieć najwcześniej w połowie X wieku.

Ostatnim etapem zagospodarowania terenu było wzniesienie umocnień w 2 połowie IX lub na przełomie IX i X wieku. Badacz sugeruje, że gród nad Czarną Wodą pełnił funkcje strażniczo-wojskowe w ramach większej jednostki politycznej czyli monarchii wczesnopiastowskiej. Mieszkańcy grodu oprócz działań stricte strażniczych zajmowali się produkcją naczyń, wytopem żelaza, tkactwem, hodowlą zwierząt (kości głównie bydła i świń) i niekiedy polowaniem (niewielkie ilości kości saren, niedźwiedzi brunatnych). Założenie obronne nie funkcjonowało długo. Warstwy spalenizny świadczą o tym, że zostało spalone. Nie podejmowano już prób jego odbudowy.

Wzniesienie nad Czarną Wodą było odwiedzane również później, o czym świadczą znaleziska takie jak ułamki późnośredniowiecznej ceramiki, trójkątna kłódka z żelaza i brązu czy fragment szklanego naczynia.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Równiny Wrocławskiej, u podnóża Masywu Ślęży, w dolinie Czarnej Wody – prawego dopływu Bystrzycy, ok. 620 m na zachód od ostatnich zabudowań Strachowa, ok. 400 m na wschód od Czarnej Wody, na niewielkim, zadrzewionym wzniesieniu (151 m n.p.m.).

Opis stanowiska:

Założenie obronne wzniesiono na planie owalu. Jego średnica z uwzględnieniem rozsypiska wałów wynosi około 75 m. Wały zachowały się najlepiej od strony północnej i wschodniej. U podstawy rozsypiska mają szerokość 25 m, zachowana wysokość wynosi 1,8 m. Można przypuszczać, że pierwotna szerokość wałów wahała się między 10 a 12 m, a ich wysokość wynosiła 3-4 m. Być może na koronie znajdowała się np. palisada, po której nie zachowały się żadne ślady. Na prawie całym obwodzie widoczne są ślady fosy w postaci zagłębienia terenu.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Grodzisko było znane badaczom w XIX wieku. Pojawiały się wówczas w literaturze przedmiotu informacje o znaleziskach datowanych na wczesne średniowiecze.

Pierwsze badania wykopaliskowe podjęto w 1951 r. i kontynuowano je w 1956 r. pod kierownictwem Włodzimierza Hołubowicza. Przebadano wówczas powierzchnię około 70 m2 w obrębie wału i częściowo majdanu. Pod rozsypiskiem wału stwierdzono warstwę ciemnego humusu z domieszką spalenizny. Nasyp był zbudowany z piasku przemieszanego z iłem. W wale i w fosie nie znaleziono śladów konstrukcji drewnianych. Od  wewnętrznej strony wału ujawniono kilkadziesiąt głazów w nieregularnym układzie. Na zewnątrz stwierdzono obecność fosy o głębokości do 1 m. Oprócz zabytków wczesnośredniowiecznych – ceramika, osełki, przęśliki, silnie skorodowane przedmioty żelazne, znaleziono ułamki naczyń kultury łużyckiej z okresu halsztackiego. Zabytki wczesnośredniowieczne datowano na VIII-IX w., ale taka chronologia budziła pewne wątpliwości.

Kolejne badania wykopaliskowe podjęto w latach 1973-1974. Kierownikiem prac archeologicznych został Jerzy Lodowski. Przebadano prawie 550 m2 powierzchni stanowiska. Największym wykopem przecięto cały majdan i wał. W wale nie znaleziono śladów konstrukcji drewnianych. Licznie występujące głazy gabrowe, szczególnie od strony wewnętrznej, tym razem w układach, potwierdziły, że umocnienia były licowane. Po zewnętrznej stronie wału odkryto zwały gliny, co według Jerzego Lodowskiego, może świadczyć o licowaniu zewnętrznej strony wału gliną. Odkryto pozostałości kilku obiektów – mieszkalnych i gospodarczych, które uległy spaleniu. Wewnętrzna zabudowa majdanu była zlokalizowana przy wale, dookolnie, w pasie szerokości 5-6 m. Według Jerzego Lodowskiego mogło tam funkcjonować 8-11 domostw i kilka budynków gospodarczych.

W trakcie badań wykopaliskowych znaleziono dużo zabytków ruchomych. Były to głównie ułamki ceramiki. Charakterystyczną cechą tej ceramiki jest bogate zdobienie, najczęściej w postaci pojedynczej lub zwielokrotnionej linii falistej. Poza tym dołki, ornament grzebykowy, spiralne rowki i słabo zaznaczone listwy plastyczne. Motywy zestawione są w różne kombinacje, najczęściej rozmieszczone na przemian, strefowo.

Oprócz ceramiki znaleziono wyroby kościane i żelazne, grudy żużla i kości zwierzęce.

W trakcie badań w latach 70. XX w. odkryto również wcześniejsze ślady osadnictwa. Znaleziono ułamki ceramiki kultury pucharów lejkowatych, toporki kamienne, narzędzia i półsurowiec krzemienny oraz jeden obiekt nieruchomy – jamę. W jamie znajdowały się: fragmenty naczyń, część kamiennego toporka, dwa gliniane przęśliki i kilka wyrobów krzemiennych.

W warstwie próchnicy pierwotnej wystąpiły nieliczne fragmenty ceramiki kultury łużyckiej z okresu halsztackiego.

Znaleziono także fragment celtyckiej bransolety, wykonanej z ciemnoniebieskiego szkła z wtopioną białą, falistą nitką.

Pod rozsypiskiem wału odkryto ślady wczesnośredniowiecznego osadnictwa sprzed wzniesienia umocnień, w postaci warstwy kulturowej zawierającej ceramikę i palenisko.

Oprócz ww. zabytków znaleziono fragmenty późnośredniowiecznej ceramiki, trójkątną kłódkę wykonaną z żelaza i brązu, prawdopodobnie półfabrykat radlicy lub toporka oraz fragment naczynia szklanego.

W 1985 r. Wojciech Fabisiak opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek dostępny

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 14-04-2020 r.