Historia obiektu

Pierwsze wzmianki o Kamiennej Górze (Landishute forensi auch Camena Gora, Landshut, Landishutte, Lanzhut, Landeshut) pochodzą z 1249 roku.

Istnieją różne koncepcje, mniej lub bardziej prawdopodobne, dotyczące powstania, lokalizacji i zniszczenia zamku/zamków. Według Efraima Ignaza Naso Kamienną Górę  założył w 1292 r. książę Bolko w miejscu starego, zniszczonego zamku. Ufortyfikował miasto podwójnym murem i fosą. Według tego samego autora na skalistym wzniesieniu istniał zamek-strażnica.  

Karl August Müller twierdził, że zamek został wzniesiony z inicjatywy księcia Bolka I między 1286 i 1288 r., ale u stóp Góry Zamkowej, a nie na jej wierzchołku. Na szczycie w tym samym  czasie miała funkcjonować  strażnica.

Według kolejnej hipotezy zamek powstał na początku XIII w. z inicjatywy księcia Henryka I Brodatego. Poniżej zamku z istniejącej wcześniej osady rozwinęło się miasto.

Artur Boguszewicz podaje dwie wersje dotyczące funkcjonowania zamku. Wdług jednej z nich zamek wybudował w latach 1289-1292 książę świdnicko-jaworski Bolko I. Według drugiej zamek został zniszczony w 1292 r. Przed 1351 r siedzibę książęcą przeniesiono do miasta i ulokowano w pobliżu dworu wójta, przy czym nie wiadomo, gdzie ten obiekt był zlokalizowany. Miejska siedziba książęca nie była ufortyfikowana. W 1351 r. miejsce po zamku na wzgórzu Burgberg należało do uposażenia wójta dziedzicznego. W dokumentach wydawanych między rokiem 1349 i 1357 jako wójtowie dziedziczni występowali w kolejności: Henschelinus, Jan i Mikołaj. U podnóża góry funkcjonował folwark wójtowski, który w 1390 r. wójcina Małgorzata sprzedała mieszczce Katarzynie Semaninne.

Karl August Müller uważał, że zamek został zniszczony w czasie najazdu husyckiego w 1426 r. Wiadomo, że stawiająca zaciekły opór Kamienna Góra nie została zdobyta przez husytów. Nie wiadomo jaki los spotkał strażnicę na Górze Zamkowej, jeśli wówczas jeszcze funkcjonowała.

Archeolodzy różnie datują relikty założenia obronnego na Górze Zamkowej: np. Artur Boguszewicz - wczesne średniowiecze(?), XIII-pocz. XIV w.(?), Stanisław Firszt – grodzisko XIII-XIV w., zamek XIV-XV w., Ryszard Kołomański – grodzisko – XII-XIV w., zamek XIV-XV wiek. Każda z powyższych koncepcji chronologicznych zakłada istnienie w okresie średniowiecza dwóch fazy użytkowych.

Pozostałości grodu-zamku były sukcesywnie niszczone. Od strony miasta wzgórze naruszył kamieniołom, od północy cmentarz. W XVIII w. w czasie wojny siedmioletniej wzniesienie zostało ufortyfikowane. W XIX/XX w. przystosowywano je dla potrzeb turystycznych, budując ścieżki spacerowe, kamienne schody, restaurację „Burgberg“. W 1880 r. zbudowano wieżę ciśnień i podziemny zbiornik wody pitnej oraz inne elementy infrastruktury wodociągowej. Po roku 1965 r. na terenie stanowiska archeologicznego prowadzono prace ziemne w związku z rozbudową sieci wodociągowej.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Bramy Lubawskiej, we wschodniej części Kamiennej Góry, na zachód od Starego Cmentarza Komunalnego, na skalistym wzniesieniu o nazwie Grodzisko (472 m n.p.m.), nad ujściem rzeczki Zadrny do Bobru.

Opis stanowiska:

Prawdopodobnie pierwotnie obiekt miał wiele członów. Obecnie najlepiej jest widoczna część centralna, którą stanowi stożkowaty kopiec o owalnym zarysie i wymiarach 13 x 16 m. Nasyp zbudowany jest z ziemi, gliny(?) i kamieni. Po jego zachodniej stronie widać relikty konstrukcji ziemnej, być może wału. Od strony północno-zachodniej znajduje się wykuty w skale korytarz, który według Artura Boguszewicza może być pozostałością np. furty zamkowej. Według decyzji o wpisie do rejestru zabytków i karty ewidencyjnej stanowiska archeologicznego wymiary założenia obronnego wynoszą 24 x 28 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Założenie obronne było znane przed 1945 r. Inspekcjonował je m.in. Max Hellmich. W latach: 1966  i 1979 prowadzono badania powierzchniowe i nadzór archeologiczny nad pracami ziemnymi przy rozbudowie wodociągu.  W 1979 r. i 1982 r. uporządkowano teren stanowiska. W 1983 r. sporządzono plan wysokościowy. W  1997 r. w ramach weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski Ryszard Kołomański opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

W trakcie badań znajdowano głównie ułamki ceramiki naczyniowej.

W maju i czerwcu 2018 r. w pobliżu wieży ciśnień badania sondażowe prowadzili członkowie Studenckiego Koła Naukowego Archeologów Uniwersytetu Wrocławskiego pod kierownictwem Krzysztofa Jaworskiego. Założyli wykop sondażowy o wymiarach 2 x 3 m. W warstwie humusu znaleziono przemieszany materiał, zawierający m.in. renesansowe kafle piecowe, monety z XX wieku, kamienie i cegły. Kolejna warstwa również została uznana za przemieszaną. Na głębokości ok. 1 m zarejestrowano warstwę żwiru z zabytkami z okresu wojen śląskich.  W spągu tej warstwy odkryto silnie przepaloną strukturę z węglami, wśród których znajdował sie pionowo wbity grot bełtu kuszy. W kolejnych warstwach znajdowano liczne fragmenty średniowiecznej ceramiki. Na głębokości ok. 2 m studenci odkryli kamienną konstrukcję. Postawiono tezę, że może to być fragment muru lub kamiennej oblicówki warowni.

Badania archeologiczne mają być kontynuowane.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek jest dostępny.

Autor noty: Oprac.: Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 15-09-2020 r.