Historia obiektu

Wieś Pątnów Legnicki bezpośrednio graniczy od północy z Legnicą. W 1983 r. część wsi została włączona do obrębu administracyjnego Legnicy. Miejscowość wzmiankowano w dokumentach już w II połowie XIII w.: w 1260 r. jako Pantnow, w 1262 r. jako Pantnov lub Pantovo, w 1290 r. jako Panthenow, w 1427 r. jako Panthenaw, w czasach nowożytnych jako Panthen lub Panten. Podobno w 1362 r. książę brzeski Ludwik I wystawił w Pątnowie dokument. Identyfikacja miejscowości nie jest jednak pewna. Być może chodzi o Ratajno (Panthenau) w gminie Łagiewniki. W dokumencie z 1427 r. jako właściciela wsi wymieniono starostę legnickiego Hincze von Panthenaw. Na podstawie opisów, rysunków i zdjęć obiektu sprzed 1945 r. można domniemywać, że rozległe i bardzo dobrze ufortyfikowane założenie obronne miało duże znaczenie. Odkryte w trakcie amatorskich badań wykopaliskowych warstwy spalenizny i przepalone cegły pozwalają sądzić, że jego funkcjonowanie zakończyło się w sposób gwałtowny, może wyniku zbrojnej napaści. Istnieją pewne rozbieżności dotyczące datowania grodziska. Według decyzji o wpisie do rejestru zabytków obiekt  jest datowany na XIII wiek. Dominik Nowakowski, na podstawie zachowanych archiwaliów, ustalił chronologię założenia na XIV-XV wiek.

Pątnów Legnicki jest jednak znany przede wszystkim z bitwy, która odbyła się 15.08.1760 r. pomiędzy wojskami pruskimi dowodzonymi przez króla Fryderyka II a armią austriacką pod dowództwem generała Gwidona Ernesta Laudona. Bitwę wygrali Prusacy mimo przeważających sił wroga. W 150 rocznicę upamiętniono batalię dwoma pomnikami, zniszczonymi po 1945 roku.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne było zlokalizowane w obrębie mezoregionu Równiny Legnickiej, w dolinie Kaczawy, ok. 300 m na południowy wschód od dawnego folwarku i dworu, wśród podmokłych łąk, obecnie pól.

Opis stanowiska:

Według decyzji o wpisie do rejestru zabytków w 1966 założenie, już wówczas znacznie zniszczone, zachowało się jako trapezowaty kopiec o wymiarach 35×30 m otoczony fosą. W archiwum Muzeum Archeologicznego znajdują się m.in. plany grodziska z początku XX wieku. Według nich było to założenie dwuczłonowe, którego główną część stanowił czworoboczny kopiec o wymiarach u podstawy 45×50m i wysokości ok. 1m. Nasyp otaczał system podwójnych wałów i fos. Szerokość fosy wewnętrznej wynosiła 8 m, fosy zewnętrznej około 6 m. Między nimi znajdował się wał szerokości około 16-18 m. Fosę zewnętrzną zabezpieczał kolejny wał. Od wschodu do członu głównego przylegał trapezowaty nasyp o wymiarach ok. 65-70×ok. 30-60m. Grodzisko zostało w znacznym stopniu zniszczone w trakcie prac ziemnych związanych z regulacją Kaczawy. Pozostałości obiektu rozorano po roku 1966.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było znane w XIX wieku. W 1904 r. na zlecenie ówczesnych dzierżawców majątku przeprowadzono amatorskie badania wykopaliskowe, w wyniku których stwierdzono, że na majdanie założenia obronnego występuje warstwa kulturowa miąższości około 1 m, zawierająca m.in. węgle drzewne, przepalone cegły, fragmenty ceramiki, gwoździe, grot bełtu, paciorek, kości zwierzęce. Zabytkowe materiały zaginęły. Przed 1930 r. grodzisko badał powierzchniowo Max Hellmich. W 1936 r. obiekt był już częściowo zniszczony, co zgłosiła osoba prywatna. Przeprowadzone w 1938r. badania urzędowe potwierdziły ów fakt. W latach 60. XX wieku na zlecenie Konserwatora Zabytków Archeologicznych dokonano pomiarów zachowanej części grodziska i wpisano je do rejestru zabytków. Później nastąpiła zmiana sposobu użytkowania terenu, w wyniku której relikty założenia obronnego zostały rozorane.

W 1984r. w czasie realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski Wiesław Duda opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego wpisanego do rejestru zabytków. Badacz zalecił przeprowadzenie badań sondażowych, które ewentualnie potwierdziłyby istnienie pozostałości obiektu.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek dostępny

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 05-01-2021 r.