Historia obiektu

Grodzisko w Jeleniej Górze-Grabarach uważane było za pozostałości wczesnośredniowiecznego założenia obronnego o bliżej niesprecyzowanej chronologii. Istniała również koncepcja, według której pierwotnie w tym miejscu istniała osada obronna kultury łużyckiej z przełomu epoki brązu i okresu halsztackiego. Badania archeologiczne przeprowadzone na początku XXI w. potwierdziły wczesnośredniowieczną metrykę założenia obronnego. Udało się również ustalić, że gród funkcjonował w czasach plemiennych, czyli w VIII-IX wieku i został spalony. U stóp założenia obronnego, nad Złotuchą, w tym samym czasie i później istniała osada przygrodowa.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Kotliny Jeleniogórskiej, na cyplu zalesionego wzniesienia o wysokości 376 m n.p.m., nad Złotuchą, na północ od jej ujścia do Bobru, ok. 380 m na północ od ul. Konstytucji 3 Maja. Między Złotuchą, a górującym nad nią wzniesieniem z grodziskiem prowadzi droga polna.

Opis stanowiska:

Jednoczłonowe założenie obronne wzniesiono na planie wydłużonego owalu o wymiarach 45×25 m. Majdan był otoczony wałem. Szerokość jego rozsypiska u podstawy wynosi 15 m, zachowana wysokość wewnętrzna do 1,5 m. Obiekt jest częściowo zniszczony.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było znane już w XIX wieku. Wymieniali je w kronikach Jeleniej Góry m.in. Johann Karl Herbst w 1849 r. i Moritz Vogt w 1876 r. Istnienie grodziska potwierdził w 1941 r. archeolog Fritz Geschwendt. Informacje o zachowanych reliktach grodu (Burganlage) w Strupicach (?) podawali również miejscowi miłośnicy starożytności.

Obiekt badano powierzchniowo i sondażowo w okresie międzywojennym i po 1945 roku. W latach 1958-1959 przy okazji prac archeologicznych na Wzgórzu Krzywoustego oględziny grodziska w Grabarach przeprowadziła Wanda Sarnowska. Według badaczki wczesnośredniowieczny gród został wzniesiony na założeniu obronnym kultury łużyckiej datowanym na koniec epoki brązu i początek epoki żelaza. W 1966 r. obiekt badano sondażowo na zlecenie Konserwatora Zabytków Archeologicznych.

W 1984 r. w czasie realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski zespół w składzie: Ludwik A. Kamiński, Wiesław Rośkowicz i Witold Nawalicki, opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

W 2001 r. w ramach realizacji programu badawczego Karkonosko-Izerskiego Zespołu Badawczego Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Oddziału Wrocławskiego z siedzibą w Jeleniej Górze, Robert Rzeszowski i Tomasz Wrocławski przeprowadzili badania sondażowe grodziska. W południowej części stanowiska badacze założyli wykop o wymiarach 5×1 m. Odkryli spalone pozostałości drewniano-ziemnego wału z kamienną oblicówką, wzniesionego na podłożu przygotowanym ze żwiru. W destrukcie wału i w żwirowym podłożu odnaleziono kilkadziesiąt fragmentów ceramiki. Analiza technologiczno-stylistyczna zabytków pozwoliła na wstępne datowanie obiektu na VIII-IX wiek.

W 2002 r. badania były kontynuowane. Znaleziono ponad 300 zabytków ruchomych w postaci ułamków naczyń i przedmiotów wykonanych z żelaza. Ich analiza potwierdzała wcześniejsze ustalenia chronologiczne. W 2006 r. odbyły się następne badania, których przedmiotem było dokładniejsze rozpoznanie konstrukcji wału. Okazało się, że wał wzniesiono z drewnianych skrzyń, które wypełniono ziemią. Skrzynie nakryto glinianym płaszczem i od zewnątrz zabezpieczono kamienną oblicówką.

U stóp wzniesienia, na którym jest zlokalizowane grodzisko, nad Złotuchą, znajduje się osada (3/6/84-17) znana archeologom już przed 1945 r. W latach 80. XX w. i w 2002 r. przeprowadzono w jej obrębie badania powierzchniowe i sondażowe, w wyniku których ustalono, że osada funkcjonowała we wczesnym średniowieczu, w tym również w VIII-X wieku.

Zabytek jest dostępny dla zwiedzających.

Autor noty: Oprac.: Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 22-03-2021 r.