Historia obiekt

Do 1945 r. roku archeolodzy datowali relikty założenia obronnego ogólnie na wczesne średniowiecze. W latach 60. XX w. ustalono, że obiekt funkcjonował w VIII-IX wieku. Po badaniach wykopaliskowych przeprowadzonych w 2008 r., na podstawie wyników analizy technologiczno-stylistycznej ceramiki znalezionej w wale, stanowisko datowano na okres od połowy X do połowy XI wieku. Z kolei badania spalonego drewna pozyskanego z obiektu na majdanie wskazały  na 2 poł. VII - 2 poł. VIII wieku, a analiza drewna z podwaliny zewnętrznego stosu pozwoliła określić chronologię na koniec XIII wieku. Według Grzegorza Kiarszysa i Justyny Kolendy gród w Potaszni-Lelikowie funkcjonował zarówno w okresie plemiennym, jak i piastowskim.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Kotliny Milickiej, około 850 m na północny wschód od centrum Lelikowa – przysiółka Potaszni, między Baryczą (ok. 350 m na północ) i Parczyną (ok. 150 na południe),  na zalesionej wydmie.

Opis stanowiska:

Założenie obronne na planie owalu ma wymiary około 80 × 90 m. Majdan o średnicy 29 m jest otoczony wałami o wysokości względnej 2-2,5 m. Szerokość rozsypiska wałów wynosi od 23 do 31 m. Od północnego zachodu, zachodu i prawdopodobnie od wschodu zachowały się pozostałości fosy szerokości od 13 do 18 m. Obiekt został częściowo zniszczony w wyniku wybierania materiału do naprawy drogi.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Relikty założenia obronnego w Lelikowie były znane już w połowie XVIII w., gdy Christian Friedrich von Wrede oznaczył je na mapie tych okolic. Przed 1945 r. wielokrotnie zgłaszano znaleziska wczesnośredniowiecznej ceramiki. Około 1930 r. oględziny obiektu przeprowadził Max Hellmich.

W latach: 1960 i 1964 odbyły się badania sondażowe, którymi kierował Tadeusz Kaletyn. Wykonano wykopy sondażowe, w których stwierdzono istnienie warstwy kulturowej.

W 1991 r. w czasie realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski Władysław Czyżyk opracował kartę ewidencyjną stanowiska.

W 2008 r. grodzisko badała wykopaliskowo Justyna Kolenda. Badaniami objęto zewnętrzny skłon północnego wału. Ustalono, że tę część umocnień wzniesiono w konstrukcji przekładkowej i przykryto kamiennym płaszczem z otoczaków. U podstawy wału odsłonięto kamienno-drewnianą odsadzkę. W stropie odnaleziono warstwę spalenizny, co oznacza, że górna część wału uległa zniszczeniu w wyniku pożaru. W drugiej fazie budowlanej wał wzmocniono od zewnątrz rzędem otoczaków. W trakcie eksploracji wału z pierwszej fazy budowlanej odnaleziono ułamki ceramiki. Analiza technologiczna-stylistyczna zabytków pozwoliła na wstępne datowanie tej fazy funkcjonowania założenia obronnego na okres od połowy X do połowy XI wieku. Z kolei badania C14 drewna, zalegającego w podwalinie zewnętrznego stosu wału, wskazały, że ta część umocnień powstała pod koniec XIII stulecia. Natomiast badania spalonego drewna pozyskanego z obiektu na majdanie wskazały daty w przedziale 661–777 AD i 676–779 AD.

Grodzisko zostało zinwentaryzowane przez badaczy z Politechniki Wrocławskiej na podstawie materiałów z laserowego skaningu lotniczego pozyskanych z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Z wynikami analiz opublikowanymi w 2019 r. można zapoznać się na stronie internetowej projektu badawczego:

http://www.odgrodudozamku.pl/stanowisko/lelikow-st-5-grodzisko/ (dostęp 12.09.2024)

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 08-06-2021 r.