Historia obiektu

Pierwsze wzmianki o miejscowości Pracze (Pratche, Pracz, Protch an der Weide, Protch Weide i Weide-West) pochodzą z 1266 r., gdy książe regent Wrocławia i arcybiskup elekt Salzburga - Władysław nadał miejscowość magistrowi Milonowi. Wieś istniała zapewne wcześniej. Tereny wokół niej były w mniej lub bardziej intensywny sposób wykorzystywane gospodarczo. Z tego czasu pochodzą nieliczne ułamki ceramiki wczesno i późnośredniowiecznej pozyskane na stanowisku archeologicznym. W trakcie wojny trzydziestoletniej 1,5 km od osady, nad rzeką, wzniesiono obóz wojskowy. Według Rafała Śledzika-Kamińskiego budowniczymi byli Szwedzi. Obóz był użytkowany krótko, mógł pełnić funkcję kwatery polowej generała majora Arwida Wittenberga. W latach 30. XX wieku miejsce wykorzystywano jako plac sportowy, po 1945 r. jako teren rolniczy. Stanowisko mimo pewnych zniszczeñ zachowało się w dobrym stanie.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pradoliny Wrocławskiej, na północny wschód od centrum osiedla Pracze Widawskie , na północny wschód od Mostu Dekarskiego na rzece Widawie (ul. Zduńska/Fryzjerska), na wschód od średniowiecznego grodziska.

Opis stanowiska:

Dzieło obronne wzniesiono ma planie prostokąta w wymiarach 130 x 95 m. Otaczał je wał (od zachodu zdwojony) i fosa. W narożnikach wału znajdowały się występy – niewielkie basteje. Szerokość wału u podstawy wynosiła 6 m, w partii korony 1 m. Jego wysokość osiągała 2,8 m. Szerokość fosy wynosiła 6 m, jej głębokość do 1,5 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Założenie obronne było znane przed 1945 r. Jego istnienie jako dzieła obronnego w formie czworoboku (Karree) odnotował Max Hellmich z zastrzeżeniem, że chronologia obiektu nie jest sprecyzowana. Potwierdzono to spostrzeżenie w notatce zamieszczonej w Altschlesische Blätter w 1942 roku. Informacje o związku obiektu z wojną trzydziestoletnią można znaleźć w Archiwum Państwowym we Wrocławiu, w aktach Wydziału Samorządowego Prowincji Śląskiej, sygn. 664.

W 1997 r. w trakcie realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 78-28 stanowisko badali powierzchniowo Edward Drużyłowski i Andrzej Kosicki. Na terenie założenia obronnego badacze odkryli 4 fragmenty ceramiki i polepę, które określili jako wczesnośredniowieczne oraz 2 ułamki ceramiki, które datowali na późne średniowiecze-okres nowożytny. W karcie ewidencyjnej stanowiska archeologicznego znalazł się również zapis, dotyczący grodziska o nieokreślonej chronologii. Mimo braku jakichkolwiek przesłanek Wojewódzki Konserwator Zabytków dokonał wpisu stanowiska do rejestru zabytków jako grodziska średniowiecznego. Nowe ustalenia nie spowodowały aktualizacji zapisów decyzji o wpisie do rejestru zabytków.

W 2005 r. Rafał Śledzik-Kamiński dokonał analizy formalno-historycznej obiektu, w wyniku której ustalił, że obiekt jest dziełem obronnym z  XVII wieku. Według badacza założenie było obozem warownym ufortyfikowanym wałami ziemnymi i rowami-fosami, zaopatrzonym w narożach w występy, prawdopodobnie basteje. Zastosowanie takiego rozwiązania umożliwiało ostrzał z trzech stron - z bastei wzdłuż wału i na przedpole, z wału na przedpole. Według Rafała Śledzika-Kamińskiego obóz nadwidawski został wzniesiony w 1647 r. i można go wiązać z pobytem na Śląsku wojsk Arwida Wittenberga w trakcie tzw. okresu szwedzko-francuskiego (1636-1648) wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Obóz miał posłużyć jako punkt, w którym gromadzono i uzupełniano zaopatrzenie, pozyskiwane również z okolicznych wiosek. Po uzupełnieniu zapasów wojska szwedzkie ryszyły do Zwickau. Założenie nad Widawą mogło, według badacza, pełnić funkcję kwatery polowej Arwida Wittenberga.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu. 10-06-2020 r.