Historia obiektu

Pierwsze wzmianki o miejscowości Wały pochodzą z 1286 roku. Wówczas książę wrocławski Henryk IV podarował swojemu bartnikowi i jego następcom dobra Rychenwald maiora. W okresie średniowiecza jako właściciele pojawiają się głównie przedstawiciele rodów: Haugwitz i Reinsberg, ale także Scalin i Borschnitz. W 1510 r. Jan Poppelner sprzedał swoje dobra w Wałach Mikołajowi Scheibnitz. Prawdopodonie to właśnie on wzniósł nową siedzibę w innym miejscu, ponieważ mniej więcej w tym czasie założenie obronne przestało być użytkowane zgodnie z przeznaczeniem. Na pewno pod koniec XVIII w. istniał w Wałach dom pański - Herrschaftlich Wohnhaus wzmiankowany przez Friedricha Albetra Zimmermanna.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pradoliny Wrocławskiej, w północno-zachodniej części wsi, na północny zachód od dawnego folwarku, w pobliżu Odry.

Opis stanowiska:

Obiekt założony na planie koła o średnicy u podstawy około 28 m, u góry 19,5 x 20,5 m i wysokości 2 -2,5 m. Wokół kopca znajduje się mokra fosa. W północnej części ma szerokość 7,5 m, w południowej części od 22 do 24 m. Na środku majdanu jest widoczny nasyp wysokości 1 m i średnicy 7,5 m – prawdopodobnie pozostałość konstrukcji pod budowę altany.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko nigdy nie było badane wykopaliskowo. Badania powierzchniowe w 1930 r. przeprowadził Max Hellmich, w 1956 r. - Stanisław Siedlak, w 1964 r. - Danuta Wojciechowska, w latach 1972, 1976, 1977 - Tadeusz Kaletyn, w 1978 r. - Halina Śledzik-Kamińska, w 1979 r. - Ludwik A. Kamiński. w 1991 r.  w ramach poszukiwawczo-weryfikacyjnej akcji Archeologiczne Zdjęcie Polski – Tadeusz Fercowicz. W 1976 r. zespół w składzie: Eugeniusz Cnotliwy, Tadeusz Nawrolski i Ryszard Rogosz, przeprowadził badania wiertnicze.

W trakcie tych badań ustalono, że w środkowej części majdanu istniał drewniany budynek prawdopodobnie o konstrukcji ramowej. Jego szerokość mogła wynosić około 12 m. Budynek ten uległ pożarowi. W miejscu, w którym go wzniesiono zalegała warstwa ciemnobrunatnej próchnicy o miąższości 20-40 cm. Przy krawędziach nasypu odkryto warstwę brązowej gliny i polepę. Budynek był przypuszczalnie częściowo zagłębiony. Otaczał go piaszczysto-gliniany wał, którego ślady są widoczne przy krawędzi plateau.

W trakcie badań odkryto również ułamki ceramiki typowe dla XIV-XV wieku.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: zabytek dostępny

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 24.04.2020