Opis

Usytuowanie zabytku

Stanowisko o lokalnej nazwie Zamczysko, jest położone we wschodniej części wsi,  przy drodze wyjazdowej z Kolonii Gródek do Wereszczycy i Tomaszowa Lubelskiego. Leży na rozległym cyplu, wchodzącym w dolinę utworzoną przez Huczwę i wpadający doń niewielki bezimienny ciek.

Opis stanowiska

Zamczysko zajmuje powierzchnię około 1,5 hektara. Stopień jego ekspozycji jest duży i wynosi ponad 15 m. Od strony zachodniej i północnej zachowały się  fragmenty  wałów i fosy. W pozostałej partii stanowisko zostało poważnie zniszczone na skutek funkcjonowania na jego terenie gospodarstw wiejskich (działalność budowlana) i uprawy pól. Na powierzchni pól uprawnych zalega duża ilość zabytków ruchomych, głównie ceramiki naczyniowej.

Dzieje stanowiska

Pierwsza wzmianka na temat miejscowości Gródek (wieś Kolonia Gródek powstała czasach nowożytnych przez podział gruntów Gródka) pochodzi z 1409 roku, kiedy to Wołczko Rekutowicz z Gródka był jednym ze fundatorów uposażenia dla miejscowego kościoła. Wymienienie nazwy miejscowości w kontekście osoby świadczy, że gródek był wsią dziedziczną Wołczka.  Do rodziny Wołczków wieś należała do ok. poł. XVI wieku, kiedy to przeszła w ręce Łaszczów. Część wsi pod koniec XVI w. posiadali również Komorowscy. W 1 poł. XVII w. Gródek trafił w ręce Andrzeja Kłossowskiego, a w 1670 r. od jego sukcesorów  do rodziny Skawińskich. W XVIII w. wieś należała do Tuszyńskich.

W tym czasie, w miejscu określanym dziś jako stanowisko 15, istniała zabudowa dworska widoczna na mapie F. von Miega Karte des Königsreich Galizien und Lodomerien z lat 1779-1783. Jest ona najpewniej kontynuacją starszej zabudowy dworskiej związanej z pierwszymi właścielami wsi w okresie późnego średniowiecza, którą niewątpliwie był dwór o cechach obronnych. Do dziś na powierzchni stanowiska nie zachowały się pozostałości dawnej zabudowy. Teren w XX w. został zajęty przez gospodarstwa wiejskie.

Z relacji mieszkańców posesji zlokalizowanych na terenie Zamczyska wynika, że w trakcie prac budowlanych odkrywali na jego terenie fragmenty naczyń, konstrukcje drewniane w wałach ziemnych oraz polepę. W 1961 r. stanowisko zostało uznane jako zabytek. Jest sukcesywnie niszczone funkcjonowaniem na jego terenie gospodarstw, intensywną orką, także wskutek erozji gleby i procesów spływowych oraz intensywnym użytkowaniem dróg dojazdowych do gospodarstw i pół uprawnych.

Stan i wyniki badań 

Stanowisko nie było badane wykopaliskowo.

Badania powierzchniowe w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski na stanowisku zostały przeprowadzone w 1987 roku. W trakcie badań AZP zarejestrowano  ślady osadnictwa neolitycznego oraz pozostałości osad z wczesnego okresu epoki brązu, kultury łużyckiej z epoki brązu, osady z okresu wczesnego średniowiecza oraz ślady osady pradziejowej, której bliższej chronologii nie udało się określić.

Zabytek dostępny.

Oprac. Ewa Prusicka, OT NID Lublin, 18-06-2020 r.