założenie pałacowe, Terebiniec
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
photo

Ciekawy przykład nowożytnego założenia pałacowego z XVIII w. z pseudoobronnymi elementami w postaci trójkątnego bastionu i fosy.

Usytuowanie i opis

Założenie pałacowe znajduje się w północnej części wsi, na niewielkim cyplu wchodzącym w starą dolinę rzeki Huczwy, obecnie otoczonym podmokłymi łąkami, na wschód od stan. 14 (Zamczyska) zlokalizowanego po drugiej stronie koryta rzeki. 

Opis stanowiska: Zabytek zachował się w formie szczątkowej. Widoczne są ślady trójkątnego bastionu i fosy. Pierwotna rezydencja nie istnieje, przedwojenny dom-dworek został przekształcony na świetlicę, pojawiła się współczesna zabudowa gospodarcza. Teren stanowiska  jest obecnie zaniedbany. Sztuczna wysepka po altanie, usytuowana w środku fosy, nie zachowała się (została rozmyta przez  wodę), fosa jest silnie porośnięta krzewami. Teren założenia pałacowego, oprócz wymienionej zabudowy, zajmują nieużytki i pola uprawne.

Historia

W 2 poł. XVII wieku właścicielami dóbr Terebińskich, w tym Terebińca, byli Marianna Firlej i Karol Sapieha. W 1776 roku nastąpił podział majątku, w wyniku, którego Terebin, Terebiniec i Strzyżowiec podzielono na dwie części: "Golochowiana i Andrzeja Sierakowskiego". Przy okazji podziału sporządzono inwentarz zabudowań dworskich. Dwór był drewniany z gankiem,  w folwarku znajdowała się liczna zabudowa gospodarcza, wymieniony został również sad, dwie sadzawki oraz ogrody warzywne. W 1 poł. XIX wieku Terebiniec był własnością Józefa Leszczyc Mirosławskiego, około połowy XIX wieku wieś była w posiadaniu Bormanów, następnie Czaplic-Pohoreckich herbu Sas. Jeszcze w ciągu XIX w. istniał w Terebińcu dwór parterowy z cegły, zniszczony pożarem w 1908 r.  W tym samym roku  Maria Pohorecka na nową siedzibę przebudowała dawny browar, który w 2 poł. XIX w. służył jako oficyna.  W 1915 r. również i ten budynek został zniszczony. W okresie międzywojennym właściciele majątku mieszkali w małym domu, wzniesionym na fundamentach dawnej wędzarni i pomieszczeń kuchennych. Pozostałości dworskich zabudowań  gospodarczych zostały poważnie zniszczone w czasie II wojny św., rozebrane w większości w latach 60. XX w., natomiast dom właścicieli majątku,  po licznych przebudowach funkcjonuje obecnie jako świetlica OSP. 
Przy rezydencji funkcjonowało od XVIII w.  założenie obronne z  fosami i bastionami, z czasem przekształcone w park typu angielskiego z wysepką w fosie na altanę, a poza fortyfikacjami z alejami spacerowymi, szpalerami, schodami prowadzącymi na łąki. Park był dobrze utrzymany aż do II wojny światowej.
W 1967 roku założenie zostało wpisane do rejestru zabytków jako grodzisko o metryce wczesnośredniowiecznej.  Konserwatorski zwiad terenowy przeprowadzony w 1988 r. zweryfikował dane o zabytku i określił go jako pozostałości po romantycznym założeniu pałacowym z pseudoobronnymi elementami(o funkcji dekoracyjnej a nie obronnej) w postaci trójkątnego bastionu i fosy, datowane na okres nowożytny (XVIII w.). 

Stan i wyniki badań archeologicznych

Badania powierzchniowe w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski wykonał w 1991 roku Wiesław Koman. Badacz uznał  zabytek jako teren dawnej rezydencji, sztucznie uformowany pod zabudowę pałacową z niby-wałami i fosą, datowany na XVIII wiek.
Na trenie założenia nie prowadzono archeologicznych badań wykopaliskowych.

Zabytek dostępny dla zwiedzających.

oprac. Ewa Prusicka, OT NID Lublin, 18-04-2019 r.

Bibliografia

  • Koman W., KESA obszaru AZP 2/88-93/15 w archiwum WUOZ w Lublinie Delegatura w Zamościu
  • Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, Wrocław 1995, t. 6, s. 243-246.
  • Niedźwiedż E., Niedźwiedź J., Siudak J., Dzieje miejscowości gminy Werbkowice, powiat hrubieszowski, Werbkowice-Zamość 2009, s. 87-88.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: dwory i pałace
  • Chronologia: nowożytność
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Terebiniec
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. hrubieszowski, gmina Werbkowice
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy