Usytuowanie i opis

Grodzisko w Jurowie znajduje się we wschodniej części wsi, około 300 m na wschód w linii prostej od jej ostatnich zabudowań i około 400 m na wschód od szosy prowadzącej z Jurowa do wsi Chodywańce. Jest położone na niewielkim cyplowatym wyniesieniu wcinającym się w podmokłą dolinę utworzoną w widłach Szyszły i Rzeczycy, dopływów Sołokiji.

Grodzisko o ogólnej powierzchni około 1ha  ma kształt kolisty. Jego średnica wynosi około 130 m, a majdanu około 90 m. Jest to obiekt jednowałowy. Obiekt został poważnie  zniszczony orką.  Do chwili obecnej zachowała się tylko część wału obronnego od strony zachodniej do wysokości ok.0,50-0,70 m (licząc od podstawy majdanu) W tej części grodziska zachowały się także ślady fosy. W pozostałych partiach obwałowania nie są czytelne na powierzchni, rozpoznawalne jedynie na podstawie jaśniejszego przebarwienia gleby w kształcie pierścienia, dobrze  widocznego po wiosennej lub jesiennej orce. Stanowisko nadal jest zajęte pod uprawy rolne i sukcesywnie niszczone.

Historia

Grodzisko zostało zaznaczone na mapie F. von Miega Karte des Königsreich Galizien und Lodomerien z lat 1779-1783. Wymienia go „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich“ z lat 1880-1904. Po II wojnie światowej, obiekt dotąd funkcjonujący jako nieużytek, został zamieniony na pola orne i rozpoczęło się jego intensywne niszczenie. W 1984 r. został odkryty przez służby konserwatorskie i po badaniach sondażowych wpisany do rejestru zabytków.

Stan i wyniki badań archeologicznych

Badania sondażowe na grodzisku prowadziła w 1984 roku Ewa Banasiewicz. Założono wówczas 4 wykopy w zachodniej części obiektu, koncentrując się na rozpoznaniu elementów obronnych w postaci wału i fosy.  Celem było również pozyskanie zabytków datujących obiekt. Badania były kontynuowane w latach 1996-1998 przez Ewę Banasiewicz i Irenę Kutyłowską. Prowadzono wówczas prace badawcze (sondażowe i szerokopłaszczyznowe) w południowej, wschodniej i północnej części grodziska,  rozpoznając wał, fosę oraz południową część majdanu. W sumie podczas czterech sezonów badawczych na stanowisku przebadano ogólem 447 m2 powierzchni stanowiska oraz wykonano 65 odwiertów. Pozyskane zabytki poddano analizom palinologicznej, zoologicznej i C14. 

Na podstawie badań udało się ustalić, że wał grodu posiadał drewnianą konstrukcję wewnętrzną skrzyniową, wzmocnioną w dolnych partiach marglem i rędziną wydobytą podczas kopania fosy oraz nawiezionym z okolicy lessem, który ręcznie ubijano. W północnej i wschodniej części zastosowano w konstrukcji wału podwójny ciąg skrzyń o szerokości około 4 m każda, co wraz z ziemią nasypową  dało szerokość  obwałowań u podstawy od 10 do 11,15 m. Wał w części południowej, gdzie najprawdopodobniej znajdowała się także brama wjazdowa, był wzmocniony pojedynczą linią skrzyń o szerokości około 3 m każda. Od strony zachodniej w konstrukcji wału zastosowano aż potrójną linię skrzyń, co  miało wpływ na większą jego szerokość, wynoszącą pierwotnie 12-15 m.  Wał otaczała fosa o szerokości dochodzącej w niektórych miejscach do 20 m. 

Gród był stale zamieszkiwany. W części przywałowej południowej i północnej odkryto relikty pomieszczeń gospodarczych i mieszkalnych. Również w części wschodniej, jak wskazują wyniki odwiertów, znajdowała się zabudowa przywałowa. W  części wschodniej, ok. 2 m od wału w kierunku majdanu, odkryto studnię o wymiarach cembrowiny 0,7x 0,8 m, wykonaną z sosnowych dranic dostawianych do dębowych słupków narożnych. 

Ludność zamieszkująca gród trudniła się  różnymi zajęciami, o czym świadczy różnorodność i obfitość zabytków ruchomych. Podstawą  gospodarki była uprawa zbóż (pszenica, żyto, proso), których szczątki odkryto w postaci zwęglonych skupisk ziarna na terenie domostw. Zarejestrowano liczne narzędzia rolnicze: m.in. kamienne żarna, osełkę, półkosek, oraz nieczęsto spotykaną radlicę łopatkową i krój płóżny. Zajmowano  się hodowlą  świń, bydła, owiec i kóz  (odsłonięto  zwęglone i spopielone szkielety zwierząt oraz pojedyncze kości zwirząt  w obrębie grodziska). Hodowano również konie, o czym świadczą znaleziska szkieletów koni, a także unikatowe znalezisko fragmentu rzędu końskiego. W grodzie zajmowano się również łowiectwem (znaleziska grotów strzał i kości dzikich zwierząt), rybołóstwem  (np. haczyk na ryby), obróbką kości (igły, szydła, rurki kościane do obróbki przędzy), tkactwem (gliniane ciężarki tkackie, przęśliki gliniane i z łupku), a nawet odlewnictwem, o czym świadczy znalezisko kamiennej formy odlewniczej. Najliczniejsze na grodzisku są znaleziska  fragmentów naczyń glinianych oraz przedmioty metalowe. O rozwiniętym garncarstwie świadczy nie tylko duża ilość znalezionych naczyń, ale również różnorodność ich form. Odkryto 18 całych naczyń i 26 zrekonstruowano na podstawie fragmentów. Zebrano też dużą ilość pojedynczych drobnych ułamków, których nie udało się poddać rekonstrukcji.

Najliczniej występujące naczynia to garnki szerokootworowe o profilu esowatym z wysoko umieszczoną wydętością brzuśca, datowane od XII do poł. XIII wieku. Występują również naczynia z rozchyloną szyjką i ściętym brzegiem, naczynia z cylindryczną szyjką oraz flasze z kryzą. Formy te były zdobione najczęściej  poziomymi żłobkami na brzuścu i w okolicach największej wydętości naczynia, rzadziej elementami linii falistych, niekiedy ze znakami solarnymi na dnach. Odkryto również kilkadziesiąt zabytków żelaznych. Do najciekawszych należą groty strzał (11 egzemplarzy) z tuleją z lancetowatym liściem oraz z tuleją z zadziorami grot włóczni o długości 57 cm, dwa topory oraz  wspomniane już relikty rzędu końskiego i narzędzia rolnicze. Zbiór zabytków metalowych uzupełniają noże, liczne skoble, uchwyty, klamry żelazne, gwoździe, kłódka cylindryczna oraz surowiec do przerobu kowalskiego w postaci żelaznych klocków. 

Jak wykazały badania, gród w Jurowie funkcjonował od XII do połowy XIII w., zamieszkiwany stale, zniszczony pożarem prawdopodobnie podczas  najazdu tatarskiego. Przy końcu XIII w. lub w drugim dziesięcioleciu XIV w. na majdanie powstal solidny budynek o konstrukcji słupowej zaopatrzony w studnię z cembrowiną wykonaną z drążonej kłody. 

Zabytek dostępny.

Oprac. Ewa Prusicka, OT NID Lublin,08-06-2020 r.