Tego typu osiedla lokowane były w miejscach, które z natury posiadały charakter obronny. W przypadku grodu w Grodnie naturalnym zabezpieczeniem przed ewentualnym najeźdźcą było otaczające je Jezioro Grodzieńskie. Do wnętrza osiedla prowadził od strony lądu drewniany most.

Historia

Gród zbudowany został i był użytkowany w młodszej epoce brązu (ok. poł. VIII w. p.n.e.) przez ludność kultury łużyckiej. Szacuje się, że społeczność ta zamieszkiwała osadę nie dłużej niż 70-80 lat. Było to założenie jednofazowe, użytkowane przez kilka pokoleń ludzi. Ślady kolejnej fazy osadniczej pochodzą dopiero z okresu wczesnego średniowiecza (X/XI w.). Wówczas w miejscu dawnego osiedla obronnego powstała osada otwarta. Prawdopodobnie od XIII w. funkcjonował założony przez Zakon Krzyżacki folwark. Od 1551 r. Grodno staje się własnością szlachecką rodu Konopackich. Charakter folwarczny osady utrzymał się najpewniej do końca XVIII w.

Opis

Grodzisko usytuowane jest na owalnym półwyspie Jeziora Grodzieńskiego, około 500 m na południe od zabudowań wsi oraz około 500 m na wschód od drogi prowadzącej z Mirakowa do Grodna.

Grodzisko jest obiektem jednoczłonowym w kształcie owalu. Półwysep, na którym jest ono zlokalizowane ma powierzchnię około 1 hektara i jest wypiętrzony ponad lustro wody Jeziora Grodzieńskiego na wysokość od 4 do 5 metrów. Półwysep jest silnie przewężony u swojej nasady w miejscu obecnej grobli. Po jej obu stronach rozciąga się rozległa strefa bagniskowa, która porośnięta jest przez wilgotnolubną roślinność drzewiasto-krzewiastą. Stoki i strefa brzegowa półwyspu mają charakter piaszczysto-kamienny i bagienny. Są one dość gęsto porośnięte  drzewami i krzewami. Obecnie w centralnej części obiektu znajduje się pole uprawne. Działalność rolnicza na tym terenie oraz naturalne procesy podepozycyjne przyczyniły się do postępującej degradacji ukształtowania obiektu. Stanowisko zostało odkryte przez Zbigniewa Bagniewskiego w czasie badań powierzchniowych prowadzonych w okolicy Chełmży. Kolejne badania powierzchniowe prowadzone były przez Stanisława Kukawkę w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski w drugiej połowie lat 80. XX w. Materiały ceramiczne pozyskane w ramach AZP zostały zakwalifikowane przez Jana Dąbrowskiego do kultury łużyckiej epoki brązu. W kwietniu 1988 r. zrealizowano pierwsze prace sondażowe połączone z kolejną prospekcją powierzchniową. Były one częścią programu weryfikacji stanowisk wczesnośredniowiecznych. Pracami kierowali Wojciech Chudziak i Jacek Gackowski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. W latach 1997-2001 na półwyspie przeprowadzone zostały badania wykopaliskowe pod kierownictwem Jacka Gackowskiego. Eksploracja części północno-wschodniej umożliwiła poznanie układu przestrzennego przystokowej zabudowy mieszkalno-gospodarczej. W części zachodniej badano strefę styku nasypu współczesnej grobli z  przypłaszczoną w tej części partią stokową półwyspu. W latach 1997-1998 prowadzono także archeologiczne prace podwodne przy północno-wschodnim stoku półwyspu.

Na terenie grodziska odnaleziono pozostałości zabudowy mieszkalno-gospodarczej. Stawiano czworoboczne w planie domostwa o ścianach z okrąglaków. Były one wznoszone w technice międzysłupowej, na co wskazują miedzy innymi odnalezione bryłki polepy z zachowanymi odciskami oblepianych belek. Ponadto odkryte zostały również rozmaite paleniska z obstawami kamiennymi oraz jamy gospodarcze. Jamy o niedużej średnicy i głębokości noszą ślady po kopulastych zadaszeniach, wykonanych z trzciny mocowanej do szkieletu sporządzonego z drewnianych żerdzi. W ten sposób prawdopodobnie zabezpieczano pożywienie przed działaniem czynników atmosferycznych. W obrębie takich obiektów znajdowane były przede wszystkim kości zwierzęce, muszle mięczaków i ułamki naczyń ceramicznych, a także wyroby z poroża, kości, gliny i kamienia, przedmioty z brązu i pojedyncze kości ludzkie. Gród otaczał dość regularny rząd palisadowy, wykonany

z bierwion dębowych. Na pozostałości tych elementów natrafiono w strefach północno-wschodniej i zachodniej stanowiska. W 2001 roku rozpoczęto prace wykopaliskowe, które miały na celu zlokalizowanie przeprawy mostowej. Rozkopany został fragment domniemanego przyczółka mostowego. Podczas badań natrafiono na pozostałości luźno leżących elementów drewnianych – dębowych i sosnowych, spaleniznę, ułamki naczyń ceramicznych, kości zwierzęce i ludzkie oraz inne przedmioty związane z kulturą łużycką. Ułamki naczyń ceramicznych przypisywane są ludności grupy chełmińskiej kultury łużyckiej z okresu halsztackiego. Liczna jest seria kości zwierzęcych i fragmentów poroża. Na części z nich widoczne są ślady pokonsumpcyjne. Na tych, które wykorzystywane były do wyrobu narzędzi występują ślady po odcinaniu, wierceniu i wydłubywaniu. Do produkcji przedmiotów codziennego użytku wykorzystywano także krzemienie i kamienie.

Z kości i poroża wykonywano także ozdoby: szpile, bransolety i krążki. Na stanowisku, w obrębie przyczółka mostowego znaleziono paciorek

z ciemnogranatowego szkła. Zabytki w postaci ułamków glinianych form odlewniczych, przęśliki, ciężarki tkackie czy pojedynczy pływak z kory świadczą o wykonywanych przez mieszkańców grodu zajęciach gospodarczych. W obrębie stanowiska wystąpiły również zabytki metalowe: m.in. szpila z główką zawiniętą w uszko czy zawieszki brązowe. Do wyróżniających się znalezisk należą bryłka bursztynu, nóżka naczynia zoomorficznego i fragmenty figurki antropomorficznej.

Grodzisko jest dostępne przez cały rok.

opr. Paweł Baraszkiewicz, OT NID w Toruniu, 27-10-2016r.