Dwór wybudowany w 2 poł. XIX w., jest budynkiem odwołującym się do tradycji nieregularnej willi włoskiej, interpretowanej na dziewiętnastowieczny sposób. Wraz z otaczającym go parkiem, ulokowany w sąsiedztwie innych zabudowań zespołu, stanowi ważny element w strukturze wsi.

Historia

Przez stulecia własność ziemska w Trzcianie funkcjonowała jako folwark wchodzący w skład klucza majątkowego kolejnych właścicieli, m.in. Spichowskich, Potockich i dzierżawców. Zadłużony majątek przejął rząd austriacki, od którego zakupiła go w 1846 r. rodzina Christianich. Zastany na miejscu drewniany dwór nie odpowiadał ambicjom właścicieli. W 3 ćwierci XIX w. Teodora Christiani – Grabieński - Kronauge von Kronwald wzniósł zatem nową siedzibę. Prawdopodobnie wśród istniejących ówcześnie obiektów gospodarczych był spichlerz, który stoi do dziś.

W latach 1910 – 1914 dwór przebudowano, wzbogacono jego wystrój architektoniczny czterema posągami wyobrażającymi personifikację sztuk na cokołach w fasadzie. W rękach Christianich dwór pozostawał do 1944 r., do wydania dekretu o reformie rolnej. Około 1949 r. przeprowadzono remont mający przystosować obiekt dla potrzeb Szkoły Rolniczej Męskiej: podzielono pomieszczenia na parterze tworząc z nich sale lekcyjne, na piętrze urządzono internat i mieszkania. Pozostałe obiekty zespołu dworskiego zaadoptowano na inne potrzeby szkoły: internat, magazyny, budynki gospodarcze. W l. 70. XX w., po wybudowaniu nowego internatu, miał miejsce remont kapitalny dworu: założono izolację poziomą, wymieniono okna, dokonano nowego podziału wnętrz, przebudowano klatkę schodową z drewnianej na betonową, zabudowano przeszkloną, drewnianą werandę w parterze. W l.80. XX w. wymieniono część elementów więźby dachowej, wykonano nową stolarkę okienną w partii ścianki kolankowej, odświeżono elewacje. Zespół dworski jest w użytkowaniu szkoły, która tylko zmieniała swoją nazwę ze względu na charakter programu dydaktycznego. W budynku dworu funkcjonuje dom nauczyciela a w spichlerzu internat.

Opis

Zespół dworski położony jest w środkowej części wsi, na terenie płaskim, w pobliżu zespołu kościelnego i cmentarza parafialnego, ok. 200 m na pn. od drogi międzynarodowej E4. Do zespołu prowadzi aleja dojazdowa od strony pd., w jego skład zespołu wchodzą: dwór, spichlerz oraz park.

Dwór ulokowany pośrodku parku wybudowano na rzucie skomponowanym z niemal kwadratowej części głównej i przylegającej do niej prostokątnej, układ wnętrz został całkowicie zmieniony, dostosowany dla potrzeb szkoły. Jego bryłę tworzą dwa prostopadłościany przekryte prostopadłymi względem siebie dachami dwuspadowymi. Część główną zaprojektowano jako piętrową, ze szczytem od frontu, część boczną jako parterową z niskim poddaszem. Od strony pd. bryłę urozmaicają dwa ryzality: prosty, przekryty zadaszeniem dwuspadowym od zach. i wieloboczny z wielospadowym zadaszeniem od wsch. oraz loggia pomiędzy nimi, na piętrze.

Ściany dworu wymurowane są z cegły, obustronnie tynkowane, dachy pokryte blachą płaską. W dwuczłonowej elewacji frontowej dominuje piętrowa, pięcioosiowa część pd., symetryczna, pośrodku z wejściem ramowanym dwoma parami filarów w parterze oraz czterema posągami muz pomiędzy zamkniętymi półkoliście oknami na piętrze. W pn. członie elewacji prostokątnym oknom parteru odpowiadają kwadratowe, nietypowe okienka poddasza. Dekorację stanowią: nieznaczny cokół, wieloboczne filarki, profilowane obramienia okienne, gzyms miedzykondygnacyjny, cokoły pod posągami w formie krenelażu, gzymsy nadokienne oraz ozdobne kroksztyny pod okapem. W pozostałych, mniej ozdobnych, elewacjach widoczne są przekształcenia, wtórne okna i zmiany w wystroju.

Spichlerz wybudowano na rzucie prostokąta, pierwotnie bez podziałów wewnętrznych, o prostopadłościennej, dwukondygnacyjnej, przekrytej dachem dwuspadowym bryle, z cegły.

Park, w którym czytelnych jest kilka faz rozplanowania, począwszy od XVIII w., zachował się w formie przekształconej przez nasadzenia z 2 poł. XX w., z czasu początków zespołu szkolnego. Dominują w nim gatunki krajowe: Dęby szypułkowe, lipy drobnolistne i szerokolistne a z osobliwości dendrologicznych wysoko[pienne sylwetki dębu wielkolistnego oraz okazały dąb szypułkowy forma piramidalna.

Obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Barbara Potera, OT NID Rzeszów, 04-02-2018 r.