Historia

Początki opolskiego przemysłu cementowego sięgają lat 50. XIX wieku, kiedy to śląski przedsiębiorca Friedrich Wilhelm Grundmann zainicjował budowę pierwszej fabryki cementu w mieście. Niespełna dekadę później w bliskim sąsiedztwie powstała druga cementownia, ufundowana przez lokalnych inwestorów, która przyjęła nazwę od nazwiska jednego z nich – Heymanna Pringsheima. Zakład ten został z czasem zaabsorbowany przez spółkę Grundmanna. W ostatniej ćwierci XIX wieku na jego terenie utworzono zakład prefabrykacji betonów „Beku” (Beton und Kunststeinindustrie GmbH). W latach 30. XX wieku przedsiębiorstwo pozycjonowało się na rynku jako producent prefabrykatów betonowych, lastryka oraz wyrobów z betonu lekkiego.

Powojenne losy zakładu nie zostały w pełni udokumentowane, co uniemożliwia ich precyzyjną rekonstrukcję. Według zapisów w karcie białej zabytku, w latach 1945–1990 kompleks pełnił funkcję betoniarni. Z kolei inne źródła wskazują, że do lat 80. XX wieku funkcjonował tu Oddział Prefabrykatów Opolskiego Przedsiębiorstwa Budowlanego – Fabryka Domów. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku dokonano częściowej rozbiórki zabudowań. Z historycznego zespołu przetrwały zaledwie dwa obiekty (opisywany budynek oraz willa fabrykanta), które w 1990 roku objęto ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków. W latach 90. XX wieku oraz na początku XXI wieku dawny budynek biurowo-warsztatowy był użytkowany jako hurtownia budowlana. W 2009 roku nieruchomość przejęła spółka NUTRICIA Zakłady Produkcyjne sp. z o.o. Po przeprowadzonej w 2025 roku kompleksowej renowacji i adaptacji, w obiekcie otwarto Akademię Przemysłu 5.0 – pierwsze na świecie centrum szkoleniowe koncernu Danone, dedykowane transformacji cyfrowej.

Opis

Budynek zlokalizowany jest w północno-wschodniej części dawnego kompleksu zakładowego i usytuowany szczytowo względem ulicy Marka z Jemielnicy. Obiekt założono na planie prostokąta jako budowlę parterową, niepodpiwniczoną, nakrytą dachem dwuspadowym o niewielkim kącie nachylenia połaci. Konstrukcję wzniesiono z cegły ceramicznej; ściany są częściowo otynkowane, a dach pokryto blachą łączoną na rąbek stojący. Pięcioosiowa elewacja północno-wschodnia (szczytowa) pełni obecnie funkcję reprezentacyjnej fasady, choć pierwotnie stanowiła elewację boczną. Jej trójosiową część środkową flankują jednoosiowe ryzality o trapezowej, zwężającej się ku górze formie. W poziomie przyziemia ryzalitów rozplanowano blendy zamknięte łukiem odcinkowym, które w górnej partii przecinają gzymsy odcinkowe wsparte na konsolach. Pola pod i nad gzymsami dekorowane są płaskorzeźbami. Ponad blendami znajdują się niewielkie, zdwojone otwory okienne, sugerujące pozorny podział na dwie kondygnacje; wieńczą je proste odcinki gzymsu z nadległą dekoracją płaskorzeźbioną. Całość tej kompozycji wpisano w licowaną cegłą blendę.

Trójosiowa część centralna fasady, zwieńczona trapezowym szczytem, mieści ślepą arkadę podzieloną na trzy równe sekcje za pomocą tynkowanych lizen o kanelurowanych kapitelach. W osi środkowej przyziemia osadzono prostokątny otwór drzwiowy, natomiast w polach bocznych – po dwa prostokątne otwory okienne. Ponad nimi wykonano w tynku pozorne łuki odciążające. W polu centralnym, nad łukiem, wprowadzono dodatkowe tynkowane archiwolty, powyżej których umieszczono detal architektoniczny w postaci dwóch sterczyn zwieńczonych kulami. Elewacje boczne – południowo-wschodnia oraz północno-zachodnia (dawna fasada) – mają obecnie analogiczny układ. Posadowiono je na niskim cokole i podzielono lizenami na pięć identycznych przęseł. Cokół, lizeny, pozorne architrawy, pasy nadokienne oraz zamknięte łukiem odcinkowym płyciny nad nimi są otynkowane. W każdym polu mieszczą się dwa prostokątne otwory okienne. W polu środkowym elewacji północno-zachodniej pierwotnie znajdował się otwór drzwiowy. Elewacja południowo-zachodnia jest trójosiowa, otynkowana na gładko, z wejściem w osi centralnej, do którego przylega współczesny, przeszklony ogród zimowy o konstrukcji stalowej. Stolarka okienna i drzwiowa w większości jest współczesna. Okna są jednodzielne, dwupoziomowe, z podziałami szczeblinowymi w nadślemieniu i podślemieniu. Drzwi są dwuskrzydłowe, przeszklone i również dzielone szczeblinami. Nowoczesną formę mają także otwory w elewacji południowo-zachodniej oraz wnętrze obiektu, które po licznych przekształceniach zaadaptowano do nowych funkcji użytkowych.

Oprac. Grzegorz Naumowicz, OT NID w Opolu, 06. 2026 r.