Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

kościół parafialny pw. św. Andrzeja, Węgleszyn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kościół parafialny pw. św. Andrzeja

Węgleszyn

photo

Węgleszyński kościół jest ważnym przykładem czternastowiecznego budownictwa sakralnego w województwie świętokrzyskim. Na szczególną uwagę w jego wnętrzu zasługuje cenny zespół „marmurowych” epitafiów z XVII-XIX wieku.

Historia

Najstarszy, drewniany kościół w Węgleszynie istniał już w pocz. XIV wieku. Według Jana Długosza między 1367 a 1380 r. na jego miejscu bp krakowski Florian z Mokrska wzniósł obecną, murowaną świątynię. Najpewniej wkrótce po tym założono przy nim parafię pw. św. Andrzeja Apostoła, wzmiankowaną po raz pierwszy w Liber Beneficiorum abpa Jana Łaskiego z lat 1511-23. W zgodnej opinii współczesnych historyków, świątynia nie została odebrana katolikom w 2 poł. XVI w., mimo iż w aktach różnowierczego synodu w Oksie z 1602 r. odnotowano informację o konieczności wysłania duchowego do zboru w Węgleszynie. W 2 poł. XVIII w. kościół odnowiono, a jego wyposażenie wymieniono na rokokowe. W 1840 r. był on w katastrofalnym stanie technicznym, podobnie jak drewniana dzwonnica. W 1843 r. został zamknięty dla wiernych i tegoż roku staraniem Liberty Kochanowskiej rozpoczęto jego remont (wykonano wówczas nowe dachy, zabezpieczono ściany i sklepienia). W 1847 r. dzwonnica groziła zawaleniem, dlatego jej dzwonny zawieszono na drewnianych słupach. W 1858 r. w kościele wzięli ślub rodzice Stefana Żeromskiego - Wincenty Żeromski i Franciszka Katerlanka. Tuż przed 1890 r. dostawiono do niego kruchtę pd. i wymurowano obecną dzwonnicę. W 1892 r. ks. Piotr Jędrychowski uzyskał zgodę na rozbudowę świątyni pod warunkiem, że zachowa jej dawny charakter. Wkrótce po tym powiększono nawę o dwa zachodnie przęsła, a do prezbiterium dobudowano nową zakrystię. Przed 1900 r. nad korpusem nawowym wystawiono nowe sklepienia i dach. Nie ustrzeżono się przy tym błędów, ponieważ już w 1914 r. rozebrano sklepienie, które w 1915 r. zastąpiono betonowym. Kolejne znaczące prace remontowe przy kościele wykonano w latach 1946 i 1977-1980, w czasie ostatnich z nich odnowiono i uporządkowano wnętrze (proj. S. Skibniewski), po czym pokryto je polichromią (proj. W. Szabelskiego). Konserwacje jego wyposażenia przeprowadzono w latach 1981-1985 r. (ołtarze) i 1992 (organy). W latach 2000 i 2015 r. naprawione zostały tynki zewnętrze świątyni, a w 2010 r. odnowiono jej wnętrze. W 2006 r. wyremontowano więźbę i poszycie dachowe zarówno dzwonnicy jak i kościoła.

Opis

Gotycki, orientowany kościół pw. św. Andrzeja to budowla jednonawowa (trzy wsch. przęsła korpusu są gotyckie) z gotyckim wyodrębnionym prostokątnym prezbiterium, zamkniętym prosto, z niskimi i prostokątnymi przylegającymi do niego od wsch.- składzikiem z absydą prostokątne, a od pn.- zakrystią. Przy płd. ścianie korpusu znajduje się niska, kwadratowa kruchta. Kościół wymurowano z cegły i kamienia, w całości wytynkowano oraz opięto skarpami. Nakrywają go dachy: dwuspadowy (nad nawą z wieżową sygnaturką, kruchtą), trójspadowy (nad prezbiterium), pulpitowy (nad zakrystią) i wielospadowy (nad składzikiem). Jego elewacje są skromne, na ich tle wyróżnia się dwustrefowa fasada o trójkątnym szczycie z okulusem na osi i postumentami po bokach, ujęta przyporami, nałożonymi na pilastry. Główne i boczne wejścia do świątyni akcentowane są kamiennymi portalami (w kruchcie do nawy portal gotycki z 3 ćw. XIV w.). Wnętrze kościoła nakrywają sklepienia: kolebkowe z lunetami (w nawie), kolebkowo-krzyżowe (w zakrystii), kolebkowe (w kruchcie) i strop (w składziku). Wejście z prezbiterium do zakrystii ujmuje kamienny portal z 3 ćw. XIV w. (na jego drzwiach gotycki herb z blachy- Jelita). Wśród ubogiego wyposażenia świątyni godnymi uwagi są trzy późnobarokowe ołtarze z 2 poł. XVIII w., prospekt organowy z 1906 r., chrzcielnica z 1 poł. XIV w., dwa „marmurowe” epitafia o rytych przedstawieniach figuralnych upamiętniające Katarzynę Majową (po 1631 r.) oraz Annę i Marcina Krzelczyckich (po 1657 r.), wykonane przez kamieniarzy chęcińskich, a także „marmurowe” epitafia Michała (zm. 1789), Kazimierza (zm. 1840) i Anny (zm. 1844) Bystrzonowskich z lat 40.-50. XIX w. (oba wyk. Jan Nepomucen Galli?).

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu z proboszczem.

Opr. Łukasz Piotr Młynarski, OT NID w Kielcach, 14-03-2016 r.

Bibliografia

  • Karty ewidencyjne. Kościół parafialny p.w. św. Andrzeja Apostoła w Węgleszynie i dzwonnica, oprac. G. Mętkowska, Kielce 2003, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Adamczyk A., Modras J., Polanowski L., Prace przy zabytkach architektury sakralnej i zabudowie miejskiej, [w:] Prace konserwatorskie w woj. świętokrzyskim w latach 2001-2012, red. J. Cedro, Kielce 2014, s. 23-78.
  • Corpus Inscriptionum Poloniae, t. I: Województwo Kieleckie, red. J. Szymański, z. 2: Jędrzejów i region jędrzejowski, wyd. i oprac. B. Trelińska, Kielce 1978.
  • Crossley P., Gothic Architecture in the Reign of Casimir the Great. Church Architecture in Lesser Poland 1320-1380, Kraków 1985.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. II: Województwo kieleckie, red. J. Z. Łoziński i B. Wolff, z. 3: Powiat Jędrzejowski, oprac. T. Przypkowski, Warszaw 1957.
  • Kądziela J., Młodość Stefana Żeromskiego, Warszawa 1975.
  • Kowalski W., Dyskusja, [w:] Mikołaj Rej z Nagłowic. W pięćsetną rocznicę urodzin, red. W. Kowalski, Kielce 2005, s. 394.
  • Kuczyńska J., Średniowieczne chrzcielnice kamienne w Polsce, „Rocznik Historii Sztuki" 1984, t. XIV, s. 5-79.
  • Pielas J., W sąsiedzkim kręgu Mikołaja Reja. Dzieje klucza węgleszyńskiego w XVI w., [w:] Mikołaj Rej z Nagłowic. W pięćsetną rocznicę urodzin, red. W. Kowalski, Kielce 2005, s. 177-196.
  • Pielas J., Oleśniccy herbu Dębno w XVI-XVII wieku. Studium z dziejów zamożnej szlachty doby nowożytnej, Kielce 2007.
  • Rawita-Witanowski M., Dawny powiat chęciński. Z ilustracjami prof. Jana Olszewskiego, oprac. D. Kalina, Kielce 2002.
  • Rosiński P., Zabytkowe organy w województwie kieleckim, Kraków – Warszawa 1992.
  • Szydłowski T., Pomniki architektury epoki piastowskiej w województwie krakowskim i kieleckim, Kraków 1928.
  • Wiśniewski J., Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w jędrzejowskiem, Marjówce 1930.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1367 - 1380
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Węgleszyn 116
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. jędrzejowski, gmina Oksa
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy