Historia

Zabytkowy zespół folwarczny, otoczony komponowaną zielenią, znajduje się w południowo-zachodniej części świerklanieckiego założenia rezydencjonalno-parkowego rodu Henckel von Donnersmarck. Obiekt wzniesiono w drugiej połowie XIX wieku, przypuszczalnie w latach 1860–1870. Towarzyszące mu nasadzenia drzew początkowo koncentrowały się wyłącznie w centralnej części dziedzińca. Z czasem, najprawdopodobniej na początku drugiej połowy XX wieku, zieleń wprowadzono również wzdłuż wytyczonych wokół placu dróg wewnętrznych, tworząc w ten sposób regularny i spójny układ kompozycyjny.

Opis

Komponowana grupa zieleni folwarcznej została ukształtowana w obrębie dawnego placu gospodarczego. Sam folwark założono na południowy zachód od pałacu i zintegrowano z naturalną rzeźbą terenu, jako integralny element programu funkcjonalno-przestrzennego rezydencji Donnersmarcków. Od reprezentacyjnej części parku odcięto go za pomocą gęstych kurtyn roślinnych, pełniących równocześnie funkcję zieleni maskującej i izolacyjnej. Współcześnie plac wraz z zielenią zajmuje obszar o powierzchni około 1,9 hektara. Jego granice wyznacza układ dróg wewnętrznych oraz zachowana historyczna zabudowa, w skład której wchodzą: dawna stajnia, stodoła, spichlerz, obory, gorzelnia, kotłownia oraz budynki mieszkalne z domem zarządcy na czele. Całość stanowi przykład zwartej, regularnej kompozycji rozplanowanej na rzucie prostokąta, tworzącej zamknięte, spójne architektonicznie wnętrze urbanistyczne. Drogi wewnętrzne dzielą przestrzeń placu na cztery symetryczne kwatery, w które wprowadzono nasadzenia zieleni wysokiej. Pierwotnie drzewa rosły wyłącznie wokół centralnie usytuowanego basenu. Z czasem regularne rzędy roślin pojawiły się także wzdłuż osi komunikacyjnych, co dodatkowo podkreśliło geometryczny rzut dziedzińca. W strukturze tych nasadzeń dominują kasztanowiec (Aesculus), jesion (Fraxinus) oraz lipa (Tilia).

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 29.05.2026 r.