Historia

Kościół pw. św. Barbary usytuowany jest w Mikuszowicach Krakowskich, obecnie południowej dzielnicy Bielska-Białej, a historycznie w centrum dawnej wsi, powstałej w XIV w. Dzieje Mikuszowic Krakowskich wiążą się naprzemiennie z dziejami ośrodka miejskiego w Bielsku i regionem Żywiecczyzny poprzez wielowiekowe powiązania własnościowe z kluczem dóbr Łodygowice. Zachowana obecnie świątynia, będąca drugą z kolei powstałą na terenie Mikuszowic, została wzniesiona w 1690 roku, nieznacznie na wschód od pierwotnego, XVI- wiecznego, drewnianego kościoła, który spłonął w trakcie pożaru w 1687 roku. Inicjatorem budowy nowej świątyni był proboszcz łodygowiecki, ks. Urban Kupiszowski, a fundatorem drewna na budowę kościoła ówczesny sołtys Wojciech Kubica z żoną Zofią. Budowniczym świątyni był Piotr Piotrowski. Poświęcenie kościoła nastąpiło w 1692 roku. W 1723 roku strop, ściany oraz ambona i balustrada chóru zostały ozdobione barokowymi polichromiami, wykonanymi przez mistrza malarskiego Johanna Mentila. W 1851 roku kościół rozbudowano o wieżę od zachodu, którą około 1882 roku wzmocniono w związku z wprowadzeniem do niej dzwonów. W tym samym czasie rozbudowano chór muzyczny. Około 1885 roku podcienia (tzw. soboty) kościoła zostały obudowane i oszalowane. W 1927 roku we wnętrzu wykonano posadzki z lastriko. W 1952 roku wnętrze zakrystii i przedsionek w wieży zostały ozdobione współczesną polichromią autorstwa Franciszka Krzyża. W 1988 roku dotychczasowe gontowe pokrycie hełmu wieży zostało wymienione na blachę miedzianą. Na początku lat 90. XX wieku kościół poddano kompleksowym pracom remontowo-konserwatorskim. W latach 2018-2021 wykonano nową aranżację prezbiterium, przywracając dawny ołtarz główny z 1 poł. XVII wieku, natomiast ołtarze boczne poddano konserwacji. 

Opis

Drewniany kościół pw. św. Barbary usytuowany jest w południowej dzielnicy Bielska-Białej, Mikuszowicach Krakowskich, na prawym brzegu rzeki Białej, w historycznym centrum dawnej wsi. Od południa kościół sąsiaduje z cmentarzem parafialnym, a od północy z zieleńcem ze stacjami drogi krzyżowej. Teren kościoła jest ogrodzony drewnianym parkanem, zwieńczonym gontowym daszkiem, z bramkami od północy i zachodu. W otoczeniu kościoła zachowały się pozostałości po dawnym cmentarzu z nielicznymi nagrobkami oraz starodrzewem. 

Świątynia jest orientowana, wzniesiona z drewna jodłowego w konstrukcji zrębowej. Składa się z nawy na planie zbliżonym do kwadratu, do której od wschodu przylega prostokątne, wydłużone prezbiterium o trójbocznym zamknięciu, od północy zakrystia, z kolei od zachodu prostokątna wieża konstrukcji słupowej. Nawę i prezbiterium nakrywają osobne dachy dwuspadowe o różnej wysokości, w tym nad prezbiterium zakończony trójbocznie i przechodzący nad zakrystię od strony północnej. Dach nawy wieńczy sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę zakończona kulą i żelaznym krzyżem. Z kolei wieżę wieńczy pozorna izbica oraz baniasty hełm z latarnią. Kościół od wschodu, południa i północy otaczają wtórnie zabudowane soboty, nakryte dachami pulpitowymi, wspartymi na drewnianych słupach. Poszycie dachów i sobót wykonane jest z gontu, hełm wieży i sygnaturki z blachy. Ściany z zewnątrz, powyżej sobót pokrywa gont, z kolei elewacje wieży są szalowane deskami. 

Wnętrze nawy i prezbiterium nakrywają stropy. Prezbiterium zostało wyodrębnione od nawy ścianą tęczową o półkolistym wykroju, z profilowaną belką tęczową, na której usytuowano barokowy krucyfiks. W zachodniej części nawy mieści się drewniany chór muzyczny, wsparty na dwóch profilowanych słupach, z parapetem wysuniętym ku nawie. Wnętrze nawy i prezbiterium niemal w całości pokrywają barokowe polichromie z 1723 roku autorstwa Johanna Mentila z Bielska (napis na jednej z belek pod chórem muzycznym: Joannes. Mentil. Maler. Bi Anno. 1723). Dekoracje malarskie cechuje układ strefowy. Poszczególne sceny figuralne, umieszczone w dużych polach, rozdzielają malowane kolumny i pilastry. Polichromie ilustrują przede wszystkim historie z życia i męczeńskiej śmierci patronki kościoła, św. Barbary, wśród których umieszczono również sceny przedstawiające Św. Trójcę, Chrystusa Salwatora, Matkę Boską, św. Mikołaja, św. Jerzego, Ofiarę Izaaka, figury apostołów i ewangelistów oraz medaliony z przedstawieniem czterech ostatecznych rzeczy człowieka. Sceny figuralne uzupełnia dekoracja roślinno-owocowa. W kościele zachowała się znaczna część dawnego wyposażenia, w tym pełnoplastyczna gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, późnobarokowe figury ewangelisty św. Jana i św. Łukasza z II poł. XVIII, wczesnobarokowy ołtarz główny z obrazem patronki kościoła św. Barbary, późnobarokowe ołtarze boczne i ambona, barokowa kamienna kropielnica w kształcie wazonu. Należy wspomnieć, że w kościele znajduje się kopia Tryptyku Mikuszowickiego z „Rozesłaniem Apostołów” z 1470 roku, którego oryginał od 1935 roku znajduje się w depozycie Muzeum Narodowego w Krakowie. 

Oprac. Dorota Folan, OT NID w Katowicach, 08.2025 r.