Poznaj lokalne zabytki


Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Dom ze spichlerzem - Zabytek.pl

Dom ze spichlerzem


budynek mieszkalny przełom XIX/XX w. Jemielnica

Adres
Jemielnica, Wiejska 65

Lokalizacja
woj. opolskie, pow. strzelecki, gm. Jemielnica

Położony w opolskiej wsi Jemielnica, zespół zabudowań poklasztornych kryje w sobie jeden z najcenniejszych zabytków architektury gospodarczej regionu – XVIII-wieczny spichlerz, połączony z dawnym domem czeladzi. Jest on świadkiem gospodarczego znaczenia opactwa.

Historia

Obiekt odgrywa ważną rolę zarówno w kształtowaniu przestrzeni architektonicznej - jako bryła - jak również w świadomości mieszkańców jako przestrzeń wspólnych przedsięwzięć. Dzieje spichlerza w Jemielnicy nierozerwalnie wiążą się z burzliwą przeszłością klasztoru cysterskiego. Budynek wzniesiono w XVIII stuleciu, w ramach odbudowy kompleksu klasztornego po niszczycielskim pożarze z 1733 roku. Jego znaczenie zostało uwiecznione na rycinie Friedricha Bernharda Wernera z połowy XVIII wieku, na której spichlerz przedstawiony jest jako jeden z kluczowych elementów gospodarczego zaplecza opactwa. Zlokalizowano go poza ścisłą klauzurą klasztorną, przy głównej drodze prowadzącej do zespołu, co ułatwiało transport, załadunek i rozładunek płodów rolnych. Na rycinie widoczny jest jako wydłużona, murowana budowla o zwartej bryle, nakryta wysokim, dwuspadowym dachem. Jej surową elewację przecinały jedynie niewielkie, regularnie rozmieszczone otwory okienne, które zapewniały niezbędną wentylację, chroniąc zgromadzone zboże przed wilgocią i przegrzaniem.

Usytuowanie spichlerza w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań folwarcznych nie było przypadkowe – pełnił on funkcję centralnego magazynu opactwa. Trafiały do niego zbiory z licznych folwarków należących do cystersów: przechowywano tu zboża na potrzeby klasztoru, materiał siewny oraz nadwyżki przeznaczone na sprzedaż. Werner, świadomie eksponując budynek na pierwszym planie ryciny, podkreślił nowatorski jak na owe czasy charakter gospodarki cysterskiej, łączącej misję religijną z nowoczesnym i dobrze zorganizowanym rolnictwem.

Historyczny spichlerz przetrwał do naszych czasów i jest dziś jednym z najcenniejszych zachowanych zabytków gospodarczych zespołu pocysterskiego w Jemielnicy. Jego wartość doceniono w 2016 roku, przeprowadzając gruntowną modernizację, która nie tylko utrwaliła walory zabytkowe obiektu, ale przywróciła mu funkcjonalność. Starannie zachowano oryginalne elementy – stolarkę, więźbę dachową, belki i część słupów – tworząc we wnętrzu przestrzeń odpowiadającą potrzebom współczesnego życia społecznego. W 2017 roku spichlerz startował w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków – Zabytek Zadbany. Choć nie zdobył laurów, stał się wzorcowym przykładem udanej, wyważonej konserwacji, łączącej poszanowanie dla historii z nowoczesnym przeznaczeniem.

Opis

Zespół zabudowań poklasztornych w Jemielnicy tworzy najważniejszą i najbardziej wyrazistą oś przestrzenną miejscowości. Jego dominantą jest kościół, w otoczeniu którego znajdują się: klasztor, młyn, budynek mieszkalny oraz opisywany spichlerz. Ten ostatni, połączony z dawnym domem czeladzi, wyznacza zachodnią krawędź kompleksu, oferując daleką ekspozycję i odgrywając istotną rolę zarówno w kształtowaniu architektonicznego krajobrazu, jak i w świadomości mieszkańców – jako przestrzeń dawnych i obecnych wspólnych przedsięwzięć.

Sam budynek jest dwukondygnacyjny, przekryty dwuspadowym dachem o ceramicznym pokryciu i składa się z dwóch wyraźnie wyodrębnionych części: południowej i północnej. Elewację części południowej, która pierwotnie była magazynem zboża, charakteryzują prostokątne, niewielkie otwory wentylacyjne, rozmieszczone w trzech pasach, wyznaczające ośmioosiowy podział ścian. Są one jedynymi elementami artykulacyjnymi tej partii fasady, podkreślającymi surowy, utylitarny charakter budowli. Część północna, będąca dawnym domem czeladzi, jest dwukondygnacyjna, o czteroosiowym podziale od strony wschodniej, gdzie na parterze znajdują się dwa okna i dwoje drzwi, a na piętrze rząd czterech okien. Elewacja zachodnia również utrzymana jest w podziale czteroosiowym, wyznaczonym przez dwa pasy okien. Przeprowadzone na przestrzeni wieków przebudowy nie zatarły historycznej lokalizacji ani zasadniczej bryły obiektu. Dziś spichlerz, wraz z dawnym młynem i pozostałościami folwarcznymi, tworzy czytelny i spójny zespół ekonomicznego zaplecza klasztoru. Zabytek jest dostępny do zwiedzania z zewnątrz, stanowiąc nie tylko materialne świadectwo cysterskiej przeszłości, ale także żywy element współczesnej tożsamości Jemielnicy.

Oprac. Joanna Banik, NID OT w Opolu, 2026 r.

Rodzaj: budynek mieszkalny

Materiał budowy:  kamienne

Styl obiektu: nieznany

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_16_BK.56224, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_16_BK.22831