Historia

Wieś Kiełczyn wzmiankowana była po raz pierwszy w 1239 r., a tutejsze dobra w roku 1392. Obecny pałac, a może jego część, w każdym razie późnorenesansowy, dwukondygnacjowy dwór zbudowano zapewne ok. 1625 r. Świadczy o tym zachowane sklepienie kolebkowe z lunetami, nawiązujące do późnogotyckiego sklepienia sieciowego, mające wyciągnięte szwy, w tym dekoracyjne. Dwór ten pierwotnie mógł być zbudowany na planie litery L (obecny trakt tylny i pd. część istniejącego budynku), lub też — na planie prostokąta, jako dwutraktowy, trójdzielny, z asymetrycznie usytuowaną sienią, z tunelową klatką schodową w tylnym trakcie i z dużą świetlicą w trakcie przednim. Sień i świetlica były zapewne kryte stropami. Dwór miał grube mury obwodowe i niektóre ściany działowe a okna przyziemia — w głębokich, nieregularnych glifach. Nie był podpiwniczony, a m.in. funkcje piwnicy miało jego przyziemie. W XVII i XVIII w. dwór pozostawał szlachecką siedzibą. Zapewne w 2 poł. XVII w. był przebudowany, a następnie, w latach około 1740-1750 przekształcono go na pałac. Nadbudowano II piętro, zbudowano dach mansardowy. Urządzono wnętrza reprezentacyjne na I piętrze (sztukaterie w stylu dojrzałego baroku), przebudowano tunelową klatkę schodową m.in. wznosząc nad podestami sklepienie żaglaste. Wykonano też nowy, nie znany obecnie wystrój elewacji. W XVIII w. i w XIX w. posiadłość w Kiełczynie miała status samodzielnych dóbr i należała do rodzin von Schindel (od 1740, 1768), von Wittin (1779), do kupieckiej rodziny Scharffów (1825, 1840) i do rodziny von Löbbecke (1870, 1930). W tym też czasie, w latach ok. 1860-1886 pałac przebudowano w stylu historyzmu tzw. szkoły berlińskiej, neoklasycyzmu łączonego z neorenesansem. Zmieniono wystrój wnętrz i elewacji. Podkreślono osiowość i symetrię fasady, sytuując w jej centrum balkon i parę drzwi balkonowych w ozdobniejszych obramieniach. Zachowano barokowy gzyms koronujący. Wykonano stosunkowo skromne obramienia okienne, stylistycznie bliskie rozwiązaniom z ówczesnego, standardowego budownictwa miejskiego. Ze znacznie większym praktycyzmem wykonano wystrój pozostałych trzech elewacji pałacu na poziomie przyziemia. Przed 1894 r. pałac przestał być siedzibą właścicieli dóbr, ponieważ kiełczyńskie dobra stały się częścią majoratu w Żelaźnie w pow. kłodzkim, należącego do Hugona von Löbbeke (1827-1901), a następnie do jego syna Siegfrieda (†1930), przedsiębiorców prowadzących przędzalnię w  Ołdrzychowicach Kłodzkich. W tych nowych realiach pałac użytkowany był jako miejsce pracy i mieszkanie najpierw inspektora dóbr, a następnie dzierżawcy. Zapewne więc w związku z tym wbudowano na pocz. XX w. w połać dachu nad fasadą wieloboczną sygnaturkę z neorenesansowym hełmem, zawierającą dzwon i chyba zegar dla informowania pracowników folwarku o czasie pracy. Po 1921 r., po ożenku ówczesnego dzierżawcy dóbr z panną von Löbbecke pałac znów odzyskał charakter szlacheckiej siedziby i był wraz z parkiem starannie utrzymywany. M.in. wykonano zapewne drewniany, neoklasycystyczny portal w sieni i zasłonięto trejażem z pnącymi roślinami elewacje na poziomie przyziemia. Obecnie planowana jest renowacja pałacu.

Opis

Murowany, tynkowany pałac został wzniesiony z kamienia łamanego z niewielkim dodatkiem cegły (do poziomu I piętra włącznie) oraz z cegły z niewielkim dodatkiem kamienia (II piętro). Jest zbudowany na planie prostokąta, na poziomie przyziemia jako dwutraktowy, z traktami nierównej szerokości, trójdzielny, z asymetrycznie usytuowaną sienią i z tunelową klatką schodową w tylnym trakcie. Na piętrze ma układ amfiladowy z korytarzem. Trzykondygnacjowy pałac o zwartej bryle nakryty jest dachem mansardowym. Ma wystrój elewacji wykonany w tynku, składający się z profilowanego gzymsu koronującego i z obramień okien I i II piętra. Fasada komponowana jest symetrycznie, ma obecnie w dwóch centralnych osiach parę drzwi balkonowych prowadzących na nie zachowany dziś balkon. Bogatsze oprawy okien I piętra są złożone z podokienników, profilowanych obramień, z prostokątnych płycin nadokiennych i z profilowanych gzymsów na konsolach. W bogatszych obramieniach drzwi balkonowych płyciny nadokienne są zdobione rombami i zwieńczone trójkątnymi naczółkami. Nad oknami II piętra znajdują się tylko płyciny z gzymsami nadokiennymi. Podobnie oprawione są okna I i II pietra w pozostałych elewacjach. W sieni w przyziemiu pałacu znajduje się drewniany, neoklasycystyczny portal ujmujący wejście na klatkę schodową, złożony z jońskich, kanelowanych kolumn i z odcinka belkowania z jajownikiem i denticuli. Niektóre z wnętrz przyziemia nakryte są sklepieniami kolebkowymi z lunetami, a sufit sali reprezentacyjnej na I piętrze ozdobiony jest sztukateriami, plafonem w stylu dojrzałego baroku. W tylnym trakcie pałacu znajduje się tunelowa klatka schodowa, trójbiegowa, z wydzielonymi gurtami sklepieniami żaglastymi nad podestami i ze sklepieniami o łuku koszowym nad biegami. 

Zabytek dostępny przez cały rok.

Oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 01.08.2019 r.