Historia

Pierwsza pisana wzmianka o Polnicy pochodzi z 1344 roku. Przywilej lokacyjny wsi został wydany w 1352 roku przez komtura Ludolfa Hake. W 1617 roku, po kilkudziesięcioletnim okresie protestanckim, ówczesna świątynia została przekształcona w kościół katolicki. Samodzielność parafialną uzyskała jednak dopiero w 1905 roku. Najstarsze informacje dotyczące drewnianego kościoła filialnego pochodzą z wizytacji z 1653 roku. W XIX wieku polniccy ewangelicy przynależeli do człuchowskiej gminy wyznaniowej. Decyzję o budowie ewangelickiego kościoła filialnego w Polnicy podjęto najpewniej około 1910 roku. Przyjmuje się, że budowę zakończono w 1912 roku. Świątynię wzniesiono w południowo-wschodniej części wsi. W jej bliskim sąsiedztwie w 1926 roku powstał nowy budynek szkoły. Przemyślane współistnienie obu tych obiektów pozostaje czytelne do dziś w układzie łączących je dróg, obsadzonych starodrzewem. Ostatnim superintendentem i proboszczem człuchowskim był pastor Martin Hannasky. Po zakończeniu II wojny światowej kościół został przejęty przez miejscową parafię katolicką i do dziś pełni funkcję świątyni pomocniczej pw. św. Józefa.

Opis

Kościół jest orientowany i usytuowany na południowo-wschodnich obrzeżach wsi. Od zachodu i północy prowadzą do niego dwie aleje obsadzone starodrzewem. Świątynia reprezentuje styl nawiązujący do XVI-wiecznej architektury przełomu gotyku i renesansu. Jest to budowla jednonawowa, wzniesiona na planie prostokąta ze ściętym narożnikiem południowo-wschodnim i z wieżą wtopioną w bryłę od strony zachodniej. Od północnego wschodu znajduje się niewielka, prostokątna zakrystia z kwadratowym przedsionkiem, a od zachodu wzniesiono dwa parterowe aneksy przywieżowe. W bryle dominuje czterokondygnacyjna, ośmioboczna wieża (czworoboczna w przyziemiu), zwieńczona baniastym hełmem latarniowym. Korpus kościoła nakrywa wysoki dach dwuspadowy z niesymetryczną częścią wschodnią, natomiast aneksy przykryte są dachami pulpitowymi. Budowla została wzniesiona z cegły w wątku krzyżykowym, na podmurówce z kamiennych ciosów. Więźba dachowa jest drewniana, jętkowa, o mieszanym systemie konstrukcji. We wnętrzu zastosowano drewnianą pseudokolebkę z wzdłużnym deskowaniem na krążynach. Dachy pokryto dachówką karpiówką, natomiast wieżę – blachą. Detal architektoniczny skupia się na elewacji zachodniej kościoła. W przyziemiu znajduje się portal wejścia głównego, zamknięty łukiem pełnym z uskokowo rozglifionym ościeżem i zwieńczony uproszczonym szczytem. Poszczególne kondygnacje wieży wydzielają tynkowane opaski, a dwie najwyższe artykułowane są pionowymi wnękami zamkniętymi dwudzielnym łukiem kotarowym. Dekorację półszczytów tworzą kratownicowo krzyżujące się lizeny oraz pary poziomych gzymsów. Znajdujące się pomiędzy nimi pola są tynkowane. Całość wieńczą półkoliste naczółki. Wnętrze kościoła ma układ salowy, z niewielkim, płytkim aneksem prezbiterialnym. Od strony zachodniej, pod wieżą, znajduje się prostokątny przedsionek, z którego odchodzą dwa ciągi schodów prowadzące na emporę. Kameralny charakter przestrzeni podkreśla drewniana empora obiegająca wnętrze z trzech stron oraz kolebkowy strop znajdujący się nad środkową częścią nawy. Empora i wspierające ją słupy wyróżniają się opracowaniem snycerskim, z wyraźnym udziałem prostych motywów ciesielskich – ściętymi narożami słupów, wyrzynanymi ornamentami i wystającymi drewnianymi kołkami. Jednorodna polichromia stropu i empory operuje motywami akantowo-kwiatowymi. Do najcenniejszych elementów wyposażenia należą: zespół ław dla wiernych, stolarka drzwiowa oraz dwa witraże z motywami ornamentalnymi w bordiurowym obramieniu.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 25.06.2025 r.

Zabytek dostępny. Zwiedzanie wnętrza możliwe po wcześniejszym uzgodnieniu z proboszczem. Więcej informacji na stronie parafii