Historia

Miejscowość Większyce, dawniej Wegssicz, Weckschitz, Wiegszyce, Wiegschütz w XVI wieku wymieniana jest jako część majątku Koźle. Pod koniec XVI wieku majątek większycki został wydzielony i przekazany Baltazarowi Thauer. Burzliwe dzieje (wojna trzydziestoletnia i oblężenie przez szwedów, wojna prusko – austriacka i oblężenie Koźla) i związane z nimi okresy okupacji, niszczenia i plądrowania Koźla oraz okolicznych dóbr były przyczyną zahamowania ich rozwoju gospodarczego. W okresach stabilizacji podejmowane były przedsięwzięcia pobudzające gospodarczo majątki, lecz przetaczające się kolejne konflikty niweczyły je.

Znaczący rozwój majątku większyckiego przypada na drugą połowę XIX wieku. Właścicielem był wówczas radca handlowy dr Marc Heymann/Heimann. Wokół dworu założono sad, a w latach 60. XIX wieku rozpoczęto urządzanie parku angielskiego. W 1870 roku rozebrano dwór, a na jego miejscu (w latach 1870-1871) wybudowano neogotycki nieduży pałac. Park angielski, określany również, jako krajobrazowy, założono po północnej stronie rezydencji i folwarku. Kompozycję oparto o istniejące walory przyrodnicze. Na skarpie główną dominantą był pałac. Przy jego północno-wschodniej elewacji ogrodowej założono tarasy ozdobne z systemem schodów prowadzących do stawu parkowego. Staw założono w obniżeniu terenu, wykorzystując naturalne źródło wody. Na utworzonej na nim niewielkiej wyspie ustawiono rzeźby Adama i Ewy. Wokół rozpościerała się część krajobrazowa. W północno-zachodniej części założono polanę.

Kompozycję roślinną, obok rodzimych gatunków tj. brzozy, topole czarne, klony, dęby, wierzby, tworzyły liczne gatunki egzotyczne i ozdobne, a wśród nich: cyprysiki groszkowe, miłorzęby japońskie, sosny wejmutki, żywotniki zachodnie, choiny kanadyjskie, kasztanowce białe, katalpa okazała, buk pospolity odm. czerwonolistna, jesion pensylwański, iglicznia trójcierniowa, tulipanowce amerykańskie, platany klonolistne, dąb czerwony i błotny. Nachylenie terenu w kierunku północno-wschodnim i znaczna różnica wysokości umożliwiły stworzenie malowniczej kompozycji otwierającej się na otaczające łąki i torfowiska. Układ komunikacyjny obok tarasów tworzyły alejki obsadzone szpalerami żywotników, obiegające poszczególne wnętrza parkowe. Ścieżki i alejki łączyły również pałac z pozostałymi obiektami majątku, położonymi w bezpośrednim sąsiedztwie parku: zabudowaniami folwarcznymi, leśniczówką, budynkiem służby pałacowej, domkiem ogrodnika.

Po śmierci Marca Hehmana, Większyce zostały sprzedane. W 1912 roku właścicielem majątku był Emil Phrkosch. Obiekt w końcu lat 30. XX wieku został przez niego przekazany na cele społeczne. W pałacu umieszczono przedszkole, a w czasie trwania II wojny światowej pełnił funkcję szpitala dla niemieckich oficerów pod patronatem Czerwonego Krzyża. Po 1945 roku pałac z parkiem przeszły na własność Skarbu Państwa. W latach 1948-1986 teren był użytkowany przez Uniwersytet Ludowy. Od 2003 roku znajduje się w rękach prywatnych.

Opis

Park otaczający pałac w Większycach położony jest na tarasie nadzalewowym opadającym w kierunku północno-wschodnim, u podnóża którego znajduje się staw. W najbliższym sąsiedztwie pałacu wykonane są place i alejki umożliwiające swobodne spacerowanie po stopniowo restaurowanych partiach parku. W cieniu drzew założone zostały trawniki gazonowe oraz rabaty obsadzone kwitnącymi krzewami i bylinami. Można wśród nich przysiąść i odpocząć napawając się malowniczym widokiem na pałac. Pozostawiona naturze część położona wokół stawu, przybrała obecnie formę dzikiej promenady i stanowi kontrast dla partii na skarpie. Wśród samosiewu zachowały się egzemplarze drzew historycznych nasadzeń, a wśród nich gatunki obcego pochodzenia. Układ drogowy uległ zatarciu, pozostała jedynie droga obiegająca park wzdłuż północnej krawędzi założenia.

Oprac. Agnieszka Sałyga-Rzońca, OT NID w Opolu, 04.2026 r.