Historia

Pierwotnie była to chałupa góralska wybudowana w 1879 roku dla rodziny Gąsieniców-Sobczaków. Należała do trzech sióstr Sobczakówien, które prowadziły w niej pensjonat „Sobczakówka”, goszcząc takie osobistości jak Stefan Żeromski (podczas jego pierwszego pobytu w Zakopanem w 1896 roku), Maria Skłodowska-Curie, wydawca Gustaw Gebethner, Adam Chmielowski (Brat Albert), czy poeci Edward Odyniec i Jan Kasprowicz.

W obecnej formie willa jest nierozerwalnie związana z osobą Karola Kłosowskiego, artysty i pedagoga, który w 1907 roku zamieszkał po studiach w Sobczakówce i związał się z jedną z sióstr, starszą od niego o 26 lat, Katarzyną – znaną poetką góralską. Wzbudziło to wiele emocji w Zakopanem, nie tylko ze względu na dużą różnicę wieku, ale także ze względu na fakt, iż Katarzyna była przełożoną miejscowego III Zakonu św. Franciszka, zrzeszającego ludzi świeckich. Rodzina panny młodej była przeciwna związkowi, ponieważ uważano, że Katarzyna przeznaczona jest do klasztoru, jednak w 1907 roku para pobrała się i zamieszkała w Sobczakówce, którą małżonkowie przemianowali na „Cichą”, po czym Karol rozpoczął proces przekształcania i ozdabiania domu.

W 1915 roku zmarła Katarzyna, a cztery lata później Karol ożenił się po raz drugi – z Jadwigą z Marusińskich. W 1912 roku Kłosowski podjął pracę jako nauczyciel w Szkole Przemysłu Drzewnego, gdzie prowadził lekcje z rysunku ornamentalnego i figuralnego. W tym samym czasie związał się na 20 lat ze Szkołą Koronkarską im. Heleny Modrzejewskiej w Zakopanem, gdzie uczył rysunków odręcznych i kompozycji. Wzory koronek projektowane przez niego nawiązywały stylistycznie do sztuki Podhala i tradycji góralskich. 

W 1932 roku dawna niewielka „Cicha” została rozbudowana do czternastu pomieszczeń, zyskała piętro, a z biegiem lat Kłosowski udekorował jej wnętrze i elewacje snycerskimi ornamentami góralskimi i roślinnymi, wykorzystując przy tym swoje umiejętności i wykształcenie. Wnętrze „Cichej” ozdabiał przez całe życie także osobiście tworzonymi wycinankami, koronkami, obrazami, kilimami, czy rzeźbionymi meblami własnego projektu. Jego kolejna pasja, zamiłowanie do przyrody, widoczne jest do dziś w otoczeniu „Cichej” – Kłosowski sprowadzał do Zakopanego i aklimatyzował przeróżne gatunki kwiatów, które uprawiał w ogrodzie, ale także propagował wśród sąsiadów. Obecna mnogość kwiatów w ogrodach ulicy Kościeliskiej jest pamiątką po tym pięknym hobby. Karol Kłosowski zmarł w 1971 roku, a opiekę nad willą przejęli jego potomkowie – dzieci, a obecnie wnuki. Willa „Cicha” ze swoim unikatowym charakterem i zdobieniami jest jedynym tego typu obiektem w Zakopanem.

Opis

Willa usytuowana jest w Zakopanem, przy ulicy Kościeliskiej, najstarszej w mieście, po jej północnej stronie, w otoczeniu starych, góralskich zagród. Położona jest na działce przylegającej do ulicy, z ogrodem od frontu i budynkami gospodarczymi od zachodu. Elewacja frontowa skierowana jest na południe w stronę ulicy. Granice działki wyznacza drewniany sztachetowy płot z reprezentacyjną bramą, zwieńczoną kapliczką i dekoracyjnym napisem „Cicha”.

Obiekt drewniany, posadowiony na planie litery T, na kamiennej podmurówce, wykończonej ceglaną rolką koronującą. Dom jednokondygnacyjny, z użytkowym poddaszem, podpiwniczony. Wybudowany w konstrukcji zrębowej, płazy uszczelnione wełnianką. Stropy drewniane belkowe, więźba dachowa krokwiowo-jętkowa. Dach dwuspadowy, półszczytowy z przysztychem, z otwarciami pulpitowymi, kryty gontem. Elewacja frontowa niesymetryczna pięcioosiowa, z narożnym gankiem na przedłużeniu sieni, wspartym na siedmiu słupach wykończonych dekoracyjnymi mieczami. Ganek ozdabia bariera z rzeźbionymi motywami leluj (lilie złotogłów) i ząbkowanym wykończeniem. Nad gankiem szczyt z balkonem, w którym uwagę zwraca bariera dekorowana wyciętymi z deski pięcioma postaciami tańczących góralek w tradycyjnym ubiorze ludowym. Z obu stron balkonu zamieszczono regionalny motyw zdobniczy – słonecka. Szczyt wieńczy wyjątkowy pazdur przedstawiający głowę Janosika. 

Na zachód od ganku dwie izby mieszkalne, ponad nimi w połaci dachu otwarcie pulpitowe z dwoma oknami i ramą zdobioną motywem nawiązującym do tradycyjnej spinki góralskiej. Elewacja zachodnia została rozbudowana w parterze o izbę przykrytą dachem jednospadowym. Nad izbą, w połaci dachu wychodzi przeszklona facjata mieszcząca osobny pokoik, przykryta dwuspadowym dachem. W elewacji wschodniej balkon na poddaszu ze słoneckami po obu jego stronach i ciekawy detal na ścianie sutereny nawiązujący stylistyką do wycinanki, pomalowany żółtą, olejową farbą. Elewacja północna została rozbudowana w latach 80-tych XX wieku o sutereny.

Stolarka okienna i drzwiowa bogato zdobiona. Okna w izbie zachodniej w elewacji frontowej ościeżnicowe (polskie), skrzynkowe, trójdzielne, z górną częścią dzieloną szprosami na 3 pola, ze snycersko zdobionymi naczółkami w formie lambrekinu; w części wschodniej okno ościeżnicowe (polskie), skrzynkowe, czterodzielne, z górną częścią dzieloną szprosami na 5 pól, z dekoracyjnym nadokiennikiem. Okna w elewacji wschodniej ościeżnicowe (polskie), skrzynkowe, cztero- i trzydzielne, z górną częścią dzieloną szprosami, analogicznie na 5 i 2 pola. Główne drzwi prowadzące do sieni z frontowego ganku drzwi ramowo-płycinowe, w ¾ wysokości przeszklone, zdobione w szklonej części motywem słonecka. Nad drzwiami zamieszczono papierowe wycinanki autorstwa Kłosowskiego. Na balkony wychodzą drzwi ramowo-płycinowe w ¾ wysokości przeszklone. Elewacje, stolarka okienna i drzwiowa oraz detale z surowego drewna, niemalowane.

Obiekt prywatny, udostępniany nieodpłatnie podczas Dnia Architektury Drewnianej organizowanym przez PT Centrum Architektury Drewnianej NID corocznie pod koniec sierpnia.

Oprac. Monika Sabljak, NID, PT Centrum Architektury Drewnianej, Zakopane, 2025